Skip to content Skip to navigation

Antarktika Günlükleri XII

Dr. Bülent Gözcelioğlu
05/05/2016 - 15:14

Antarktika’nın buzulları buzul bilimciler için açık hava laboratuvarı gibi. Kıtada çeşitli buzul tipleri gözlemlenebildiği gibi bölgedeki kayaçlardan buzulların geri çekilme zamanı hakkında bilgi edinmek de mümkün. Geri çekilme zamanı belirlenince iklim değişikliklerinin hızı ve zamanı da öğrenilebiliyor. Ekibimizde yer alan Doç. Dr. Mehmet Akif Sarıkaya bu konuları araştırıyor. Dr. Sarıkaya, Antarktika’da karaya çıktığımız Galindez Adası üzerinde farklı noktalardan on kayaç örneği aldı. Bunları İstanbul Teknik Üniversitesi’ndeki Kozmo-Lab’a getirdi. Bu laboratuvarda geçmişe yönelik yaş tayini yapılıyor yani bir kayacın bulunduğu yere ne kadar zaman önce geldiği belirleniyor. Antarktika’dan alınan kayaçlar ilk olarak laboratuvar fırınlarında kurutuldu. Ağırlıkları not edildi. Daha sonra tek tek fotoğraflandı. Gravite yöntemiyle yoğunlukları ölçüldü. Bunun için önce kayaçlardan küçük bir parça alındı. Parçaların ağırlıkları ölçüldükten sonra suya batırılarak hacimleri belirlendi, ardından da yoğunlukları hesaplandı. Daha sonra kırma-öğütme aşamasına geçildi. Çeneli kırıcı da denen bir aletle parçalar tane boyları 1-2 cm olana kadar kırıldı. Ardından diskli değirmen yardımıyla tane boyları mm düzeyine indirildi. Önce saf su sonra da seyreltilmiş nitrik asit (HNO3) ile yıkanan parçaların kimyasal analizi yapıldı. Bu işlem kayaçtaki farklı mineralleri ve organik malzemeleri ayırmak için kullanılıyor.

Kurutulan örneklerin on beşer gramı tüm kayaç analizi için Kanada’ya gönderilecek. Kalan örnekler hidroflorik asit (HF) gibi kuvvetli asitlerle özütlenerek içlerindeki klor (Cl) ve berilyum (Be) gibi elementler ayıklanacak. Bu işlemin ardından elementlerin izotop oranları ölçülecek. Bunun için TÜBİTAK MAM’daki Hızlandırıcılı Kütle Spektrometresi kullanılacak. Bu oranlarla kayaçların yüzeylerinde kozmojenik yollarla biriken yeni izotoplar belirlenebiliyor. Kayaç yüzeyinde ne kadar kozmojenik izotop varsa kayacın o kadar süredir yeryüzünde olduğunu söyleyebiliriz. Bu yolla  kayaçların yüzeylenme yaşları belirlenecek. Bu da bize buzulların yerin derinliklerinden kopardıkları kayaçları ne zaman yeryüzüne bıraktıkları, bir başka deyişle ne zaman geri çekilmeye başladıkları hakkında bilgi verecek.

Fotoğraflar: Dr. Bülent Gözcelioğlu

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

Doğada keyifli ve güvenli bir kamp yapmak için hangi malzemelere ihtiyacımız var, nelere dikkat etmemiz gerekiyor? 

Ekoloji / Çevre Bilim

Çin Bilimler Akademisinde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, okyanusların en derinlerinde yaşayan kabuklu deniz canlılarının vücutlarında nükleer bomba testleri sırasında üretilmiş radyoaktif karbon bulunduğunu gösteriyor. Dr. Ning Wang ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmanın sonuçları Geophysical Research Letters’ta yayımlandı.

Ekoloji / Çevre Bilim

5 Haziran Dünya Çevre Günü dolayısıyla bu ay objektiflerinizi çevrenizde gerçekleşen kuraklığa odaklamanızı istiyoruz. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #ÇevremizdekiKuraklık etiketini eklemeyi unutmayın.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde nisan ayında objektiflerinizi çevrenizdeki etkileyici doğa manzaralarına odaklamanızı istemiştik. Oylamalar sonucunda nisan ayının en beğenilen fotoğrafları belirlendi.

Ekoloji / Çevre Bilim

Uluslararası bir araştırma grubu, 2018 yazında kuraklık ve sel şeklinde görülen olağan dışı hava olaylarının jet akımları olarak isimlendirilen, k

Ekoloji / Çevre Bilim

Plastik kirliliği, hızla artan çevre sorunlardan biri. Dünya genelinde yılda üretilen plastiğin %10’u denizlerde birikiyor. Araştırmacılar tatlı su ve tuzlu su ortamlarındaki plastik atıkların insan sağlığına etkisi üzerine araştırmalar yapıyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Araştırma gemileri deniz ve okyanus bilimleriyle ilgili araştırmalar yapmak için ihtiyaç duyulan önemli araştırma platformlarıdır. TÜBİTAK Marmara Araştırma Gemisi ülkemizdeki deniz ve okyanus bilimleri araştırmalarına yönelik ihtiyaçları karşılamak amacıyla inşa edildi.

Ekoloji / Çevre Bilim

Sulama ihtiyacı olmayan ve tatlı su kaynaklarının boşa harcanmasını engelleyen yağmur bahçeleri, şehirleri güzelleştirirken yağmur sularının sebep olduğu sorunların çözülmesine yardımcı oluyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde mart ayında objektiflerinizi çevrenizdeki dairesel şekillere odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #ÇevremizdekiPi etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. Seçilen fotoğraflar aynı zamanda Facebook’ta ve Twitter’da Bilim Genç okurları tarafından oylandı.

Ekoloji / Çevre Bilim

Yeryüzünün %29’unu karalar, %71’ini de sulak alanlar oluşturur. Sulak alanların %97’si ise okyanuslardır. Bu kadar geniş bir alanı kaplayan okyanusların kirlenmesi özellikle son otuz yılı aşkın bir süredir deniz canlıları için büyük bir tehdit oluşturuyor.