Skip to content Skip to navigation

Antarktika Günlükleri XII

Dr. Bülent Gözcelioğlu
05/05/2016 - 15:14

Antarktika’nın buzulları buzul bilimciler için açık hava laboratuvarı gibi. Kıtada çeşitli buzul tipleri gözlemlenebildiği gibi bölgedeki kayaçlardan buzulların geri çekilme zamanı hakkında bilgi edinmek de mümkün. Geri çekilme zamanı belirlenince iklim değişikliklerinin hızı ve zamanı da öğrenilebiliyor. Ekibimizde yer alan Doç. Dr. Mehmet Akif Sarıkaya bu konuları araştırıyor. Dr. Sarıkaya, Antarktika’da karaya çıktığımız Galindez Adası üzerinde farklı noktalardan on kayaç örneği aldı. Bunları İstanbul Teknik Üniversitesi’ndeki Kozmo-Lab’a getirdi. Bu laboratuvarda geçmişe yönelik yaş tayini yapılıyor yani bir kayacın bulunduğu yere ne kadar zaman önce geldiği belirleniyor. Antarktika’dan alınan kayaçlar ilk olarak laboratuvar fırınlarında kurutuldu. Ağırlıkları not edildi. Daha sonra tek tek fotoğraflandı. Gravite yöntemiyle yoğunlukları ölçüldü. Bunun için önce kayaçlardan küçük bir parça alındı. Parçaların ağırlıkları ölçüldükten sonra suya batırılarak hacimleri belirlendi, ardından da yoğunlukları hesaplandı. Daha sonra kırma-öğütme aşamasına geçildi. Çeneli kırıcı da denen bir aletle parçalar tane boyları 1-2 cm olana kadar kırıldı. Ardından diskli değirmen yardımıyla tane boyları mm düzeyine indirildi. Önce saf su sonra da seyreltilmiş nitrik asit (HNO3) ile yıkanan parçaların kimyasal analizi yapıldı. Bu işlem kayaçtaki farklı mineralleri ve organik malzemeleri ayırmak için kullanılıyor.

Kurutulan örneklerin on beşer gramı tüm kayaç analizi için Kanada’ya gönderilecek. Kalan örnekler hidroflorik asit (HF) gibi kuvvetli asitlerle özütlenerek içlerindeki klor (Cl) ve berilyum (Be) gibi elementler ayıklanacak. Bu işlemin ardından elementlerin izotop oranları ölçülecek. Bunun için TÜBİTAK MAM’daki Hızlandırıcılı Kütle Spektrometresi kullanılacak. Bu oranlarla kayaçların yüzeylerinde kozmojenik yollarla biriken yeni izotoplar belirlenebiliyor. Kayaç yüzeyinde ne kadar kozmojenik izotop varsa kayacın o kadar süredir yeryüzünde olduğunu söyleyebiliriz. Bu yolla  kayaçların yüzeylenme yaşları belirlenecek. Bu da bize buzulların yerin derinliklerinden kopardıkları kayaçları ne zaman yeryüzüne bıraktıkları, bir başka deyişle ne zaman geri çekilmeye başladıkları hakkında bilgi verecek.

Fotoğraflar: Dr. Bülent Gözcelioğlu

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

Kışın yapılacak doğa etkinliklerinde yazın kullandığımız ekipmanlara bazı ilaveler yapmamız gerekir. Bunlardan en önemlileri termos, tozluk, güneş gözlüğü, eldiven ve başımızı korumak için bere veya kar maskesidir (balaklava).

Ekoloji / Çevre Bilim

Eskiden beri insanlar tarafından değerli bir mücevher olarak kullanılan doğal incilerin çoğunun kaynağı denizde yaşayan istiridyelerdir. İstiridyeler yumuşakçalar şubesinde yer alan, denizde yaşayan kabuklu canlılardır.

Ekoloji / Çevre Bilim

Havaların soğumasıyla birlikte doğa kabuğuna çekilir ve yeryüzü -özellikle de yüksek kesimler- karla kaplanır. Bu durum kışın doğayı keşfedemeyeceğimiz anlamına gelmemeli. Kış mevsiminde de doğada yapabileceğimiz farklı etkinlikler var.

Ekoloji / Çevre Bilim

İlki 2017 yılında gerçekleştirilen Antarktika yolculuğumuzun üçüncüsü 3. Ulusal Antarktika Bilim Seferi kapsamında 17 kişilik Türk araştırma ekibi Antarktika’ya doğru yola çıktı.

Ekoloji / Çevre Bilim

Uluslararası bir araştırma grubunun Proceedings of The National Academy of Sciences (USA)’da yayımladığı sonuçlar, Antarktika’daki yıllık buz kütlesi kaybının 40 yıl öncesine göre altı kat arttığını gösteriyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Finlandiya’da bir şirket ahşap işlenirken ortaya çıkan talaş ve yenilenebilir doğal bir yapıştırıcının birleşiminden oluşan ve biyolojik olarak çözünebilen bir malzemeden pipet üretti.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde doğanın ve canlıların kışa hazırlandığı kasım ayında objektiflerinizi sonbaharın çevrenizdeki etkilerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #MevsimSonbahar etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi.

Ekoloji / Çevre Bilim

Dünya nasıl nefes alıyor hiç merak ettiniz mi? Bu soruya “Ormanlar sayesinde” şeklinde cevap vermek yanlış olmaz. Ormanlar dünyanın en önemli oksijen kaynaklarındandır.

Ekoloji / Çevre Bilim

Sonbaharın son ayındayız. Daha eğik açıyla gelen güneş ışınları etkisini kaybetmeye başladı, ağaçlar tüm yapraklarını neredeyse döktü, ekinlerin çoğu hasat edildi, evlerimizdeki kış hazırlıkları ise tamamlanmak üzere.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç sesli yayınının yeni bölümünde Prof. Dr. Levent Kurnaz küresel ısınmanın iklim üzerindeki etkilerinden bahsediyor.