Skip to content Skip to navigation

Avustralya’nın Yanardağ Patlamaları ve İlk Toplu Yok Oluş

Dr. Özlem Kılıç Ekici
22/09/2014 - 13:55

Paleozoik Zaman günümüzden yaklaşık olarak 545 milyon yıl önce başlayıp 251 milyon yıl öncesine kadar uzanan bir zaman dilimini kapsar ve altı dönemde incelenir (Kambriyen, Ordovisyen, Silüriyen, Devoniyen, Karbonifer ve Permiyen). Bu zaman diliminde tek hücrelilikten çok hücreliliğe geçişin başladığı, okyanuslardaki canlı türlerinde olağanüstü bir çeşitlilik ve yayılmanın olduğu biliniyor. Zamanın sonlarına doğru kıtalar tekrar bir araya gelir, iklim kuraklaşıp karasallaşır, ilk bitkiler ve hayvanlar karasal yaşama hızla uyum sağlar. Sürüngenler oldukça çeşitlenir, memelilerin ve dinozorların ataları olan gruplar ortaya çıkar. Derken Permiyen dönemi sonunda, bir gökcisminin yeryüzüne çarpmasıyla, Paleozoik canlılarının büyük çoğunluğu yok olup gider.

Curtin Üniversitesi yerbilimcileri, Avustralya’nın yanardağlarında 510 milyon yıl önce, Palezoik Zaman’ın ilk dönemi olan Kambriyen döneminde meydana gelen büyük volkanik patlamalar neticesinde küresel iklim koşullarının dramatik bir şekilde etkilendiğini ve yaşam tarihindeki, bilinen ilk toplu yok oluşun gerçekleştiğini gösterdi. Araştırmanın sonuçları Geology dergisinde yayımlandı.

Bu tür çalışmalarda araştırmacılar inceleme alanındaki organik maddelerin yaşını belirlemek için karbon-14 yöntemiyle tarihleme yapar. Karbon atomu doğada üç farklı izotop halinde bulunur. Bunlardan karbon-12 (12C) izotopu doğada %98,93 oranında, karbon-13 (13C) %1,07 oranında, karbon-14 (14C, radyoaktiftir) ise sadece %0,0000000001 oranında bulunur. Yarılanma süresi (bir radyoaktif izotopun miktarının yarıya inmesi için gereken zaman) 5730 yıl olan 14C izotopu yerbilimi ve biyolojide, karbon yaş tespiti analizlerinde sıklıkla kullanılır. Araştırmacılar bahsi geçen radyoaktif tarihleme ve yaş belirleme yöntemlerini kullanarak Avustralya kıtasının lavlarla kaplı 2 milyon km2’lik Kalkarindji bölgesindeki volkanik püskürmelerin yaşını belirledi. Volkanik bölgenin, Kambriyen dönemiyle aynı zamanda oluştuğu ve yine bu zaman diliminde yani 510-511 milyon yıl önce, karmaşık çok hücreli yaşamın yok olduğu açığa çıktı.

Bu süreçteki canlı türlerinin %50’sinden fazlasının yok olmasının iklimsel değişiklikler ve okyanuslardaki oksijen seviyesinin azalmasıyla ilişkili olduğu söyleniyordu, fakat bunun asıl sebebinin volkanik patlamalar olduğu bilinmiyordu. Yapılan araştırmanın sonuçları yalnızca Kambriyen dönemindeki canlıların yok olmasıyla volkanik bölgenin aynı zamanda oluştuğunu değil, aynı zamanda sülfürdioksitin bölgenin kayaçlarından uzaklaşarak olduğu gibi atmosfere yayıldığını da gösterdi.

Geçmişte yaşanan bu olayı günümüzdeki bir olayla karşılaştıran uzmanlar, nispeten küçük bir yanardağ olan Pinatubo’nun 1991 yılında patlamasını takip eden birkaç yıl boyunca, ortalama küresel sıcaklığın derecenin onda biri seviyelerine kadar düştüğünü belirtiyor. Buna kıyasla 2 milyon km2’lik alandaki volkanik patlamaların neden olabileceği değişiklikleri hayal etmek o kadar da güç değil.

Ekip daha sonra Kalkarindji bölgesini diğer volkanik bölgelerle karşılaştırıp son 550 yıl içinde gerçekleşen büyük volkanik patlamalar, iklim değişiklikleri ve toplu yok oluşlar arasındaki kronolojik ilişkiyi hesaplamış.

Toplu yok oluş vakalarının hemen hemen hepsinde volkanik patlamaların atmosfere sülfürdioksit, metan ve karbondioksit salımını tetiklediği anlaşılmış. Bu durum bazı canlı türlerinin yeni koşullara uyum sağlamasını zorlaştırarak yok olmalarına neden olmuş.

Günümüzde modern toplumların atmosfere saldığı sera gazlarının uzun vadede küresel iklimi ve ekosistemleri nasıl etkileyeceğini anlamanın en iyi yolunun iklimin, okyanusların ve ekosistemlerin geçmişte nasıl etkilendiğini araştırmak olduğunu söyleyen uzmanlar, bu nedenle alınan sonuçların ve edinilen bilgilerin çok değerli olduğunu vurguluyor.

 

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

2018 yılı TÜBİTAK Bilim, Özel, Hizmet ve Teşvik Ödülleri açıklandı. TÜBİTAK Yönetim Kurulu tarafından bu yıl üç Bilim Ödülü, üç Özel Ödül ve on iki Teşvik Ödülü verildi.

Sosyal Bilimler

Renkler çevremizi algılama şeklimizi belirgin şekilde etkiliyor. Peki, dünyayı renkli değil de siyah-beyaz görseydik hayatımızda neler değişirdi, hiç düşündünüz mü?

Sosyal Bilimler

Sinemanın ilk dönemlerinde birçok özel efekt tekniği geliştiren Georges Melies (1861-1938) özel efektlerin öncüsü olarak anılır.

Sosyal Bilimler

Kasım ayının 16’sında, altmış ülkeden temsilciler Fransa’daki Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nda bir araya gelerek Uluslararası Birim Sistemi’nde (SI) değişiklikler yapmaya karar verdi.

Sosyal Bilimler

13. TÜBİTAK Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması’nın başvuruları 07 Ocak 2019 – 08 Şubat 2019 tarihleri arasında yapılacak.

Sosyal Bilimler

50. TÜBİTAK Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması’nın başvuruları 20 Aralık 2018 - 04 Ocak 2019 tarihleri arasında yapılacak.

Sosyal Bilimler

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ekim ayında objektiflerinizi geleneksel yöntemlerle hazırlanan yemeklerimize odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #TürkMutfakKültürü etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar arasından en beğenilenler belirlendi.

Sosyal Bilimler

Doğa yürüyüşü yaparken aynı zamanda tarihte yolculuğa çıkabileceğiniz ülkemizdeki kültür yolları sayesinde Anadolu’nun zengin tarihini, kültürel ve doğal güzelliklerini yürüyerek veya bisikletle keşfedebilirsiniz.

Sosyal Bilimler

Kültürel miras denilince aklınıza ne geliyor? Her yıl binlerce ziyaretçinin akınına uğrayan geçmiş medeniyetlere ait tarihi kalıntılar mı? Peki, kebabın tadına ayrı bir lezzet katan yufka ekmeği?

Sosyal Bilimler

TÜBİTAK'ın 4004 Doğa Eğitimi ve Bilim Okulları, 4005 Yenilikçi Eğitim Uygulamaları ve 4007 Bilim Şenlikleri Destekleme Programı başvuruları başladı.