Skip to content Skip to navigation

Basit Makineler Bir Araya Gelirse...

Namdar Gürsönmez
05/02/2019 - 16:57

Basit makineler, çok az parçadan oluşan ve genellikle tek bir kuvvetin kullanıldığı araçlardır. Ancak günlük hayatta sadece basit makinelerden yararlanmayız. Basit makinelerin bir araya getirilmesiyle oluşan makinelere bileşik makineler diyoruz. Örneğin makas iki kama ve iki kaldıraçtan; el arabası ise bir eğik düzlem, bir kaldıraç, bir de tekerlekten oluşur.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak çıkrık, kaldıraç, sabit ve hareketli makaradan oluşan bir bileşik makine olan vinç düzeneği tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 9 x 17 cm boyutlarında duralit
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarında tahta
  • 2 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta (uçları 45 derece kesilmiş)
  • 6 adet 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarında tahta (yük oluşturmak için)
  • 3 adet 3 cm çapında plastik makara
  • 1 adet tahta çubuk (dondurma çubuğu ya da tahta dil basacağı)
  • 1 adet 20 cm uzunluğunda plastik kablo bağı (plastik kelepçe)
  • 2 adet 2 cm uzunluğunda metal mil
  • 2 adet 3 cm uzunluğunda vida
  • 3 adet 2 cm uzunluğunda vida
  • 1 adet 1 cm uzunluğunda vida
  • 2 adet 1,5 cm uzunluğunda çengelli vida
  • 1 adet “S” şeklinde metal kanca
  • 2 adet raptiye
  • 2 adet metal pul
  • 1 adet 2 cm uzunluğunda plastik kol
  • 70 cm uzunluğunda ip
  • Tutkal
  • Çift taraflı bant
  • Cetvel
  • Tornavida
  • Makas
  • Maket bıçağı

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

 

Ne Yapıyoruz?

1. Önce, düzeneğimizde kaldıraç olarak kullanacağımız vinç kolunu oluşturalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtanın ucunda makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak plastik kablo bağının geçebileceği yaklaşık 0,6 cm çapında bir delik açalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahta ile 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtayı 3 cm uzunluğundaki vidayı ve tornavidayı kullanarak büyük tahtanın yaklaşık 7 cm iç kısımda birleştirelim.

 

. Plastik kablo bağını 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtada açtığımız delikten geçirelim. Uçlarını raptiye ile 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahtaya tutturalım.

 

2. Şimdi, düzeneğimizde kaldıracın destek kısmını ve vincin ayak kısmını  oluşturarak bağlantılarını yapalım.

 

. Vinç kolunun yaklaşık 10 cm iç kısmında makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak 3 cm uzunluğundaki vidanın rahatça dönebileceği bir delik açalım.

 

. Vincin kolu ile 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarındaki tahtadan oluşturacağımız ayak kısmını birleştirirken görseldeki gibi 3 cm uzunluğundaki vida ile tahtaların arasına metal pulları koyalım. Bu işlemi yaparken vinç kolunun rahatça hareket edebilmesine dikkat edelim.

 

3. Plastik kolu 1 cm uzunluğundaki vida ile plastik makaraya tutturalım. 2 cm uzunluğundaki metal mili de plastik kola yerleştirelim. Böylece basit makinelerden bir çıkrık oluşturduk.

 

4. Oluşturduğumuz çıkrığı 2 cm uzunluğundaki vida ile vinç koluna bağlayalım. Aynı şekilde çengelli vida ve plastik makarayı 2 cm uzunluğundaki vida ile görseldeki gibi vinç kolunun diğer tarafına monte edelim. Plastik makara ve çıkrığın rahatça dönmesini sağlayalım.

 

5. Bu adımda vincin ayağının, taban kısmının ve destek kısımlarının bağlantılarını yapacağız.

 

. Vincin ayağını 2 cm uzunluğundaki vidayı kullanarak 9 x 17 cm boyutlarındaki duralitin ortasına monte edelim.

 

. Şimdi 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki, uçları 45 derece kesilmiş iki tahtayı çift taraflı bant ile vincin ayağı ile taban kısmının arasına sabitleyelim.

 

6. Bu adımda düzeneğimizin yükünün bağlanacağı hareketli makara bölümünü oluşturacağız.

 

. Tahta çubuğun uçlarından 5 cm uzunluğunda iki parça keselim, makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak parçaların üzerinde metal milin geçeceği birer delik açalım.

 

. Tahta çubukların arasına plastik makarayı yerleştirelim. Metal mili tahta çubuklardaki ve plastik makaradaki deliklerden geçirerek tutkalla birbirlerine sabitleyelim. Bu işlemi yaparken makaranın rahatça hareket etmesini sağlayalım. Aynı şekilde 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarındaki tahtayı, tahta çubukların arasına görseldeki gibi tutkalla sabitleyelim. 1,5 cm uzunluğundaki çengelli vidayı ise tahtaya monte edelim.

 

7. 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarındaki tahtalardan bir yük hazırlayalım ve yükü görseldeki gibi “S” şeklindeki kancaya bağlayalım.

 

8. İp kullanarak çıkrık, sabit makara ve hareketli makara arasındaki bağlantıları yapalım.

Düzeneğimiz artık çalışmaya hazır.

 

 

Ne OIdu?

Kaldıraç, çıkrık, sabit makara ve hareketli makara gibi birden fazla basit makineyi bir araya getirerek bir bileşik makine hazırladık.

Düzeneğimizdeki çıkrığın kolunu döndürdüğümüzde uyguladığımız kuvvet ip vasıtası ile vinç kolunun ucundaki sabit makaraya, oradan da yükün bağlı olduğu hareketli makaraya iletilir. Böylece yükü istediğimiz yüksekliğe çıkarabiliriz. Ayrıca düzeneğimizle yükü yatay olarak da bir noktadan başka bir noktaya taşıyabiliriz.

Sonuç olarak vinçte bulunan birden fazla basit makine sayesinde çok ağır cisimleri daha az kuvvetle kaldırabilir, indirebilir ve yatay olarak taşıyabiliriz.

 

Kaynak:

  • Komisyon, 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, 2012.

 

Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

Yüzeylerine gelen güneş ışığını elektrik enerjisine dönüştüren düzeneklere güneş gözesi adı verilir. Işık enerjisini elektrik enerjisine, elektrik enerjisini de hareket enerjisine dönüştüreceğimiz bir etkinlik ile güneş gözelerinin verimliliğini ölçmeye çalışacağız.

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde şubat ayında objektiflerinizi etrafınızda gerçekleşen değişime ve çevrenizdeki harekete odaklamanızı istemiştik. Oylamalar sonucunda şubat ayının en beğenilen fotoğrafı Ahmet Utkan Ünal’a ait "An"ı Durdurmak oldu.

Fizik

ODTÜ RÜZGEM’in Kurucu Başkanı ve Müdürü olan Prof. Dr. Oğuz Uzol ile RÜZGEM’de gerçekleştirilen araştırmalar ve RÜZGEM’de inşa edilen Büyük Rüzgâr Tüneli Projesi ile ilgili bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Prof. Dr. Fuat Sezgin, İslam Uygarlığında Mimari, Geometri, Fizik, Kimya kitabında karanlık kutu için ayrı bölüm ayırmış. Sezgin, kitabında İbnü’l-Heysem’in karanlık kutu ile ilgili incelemelerine yer veriyor.

Fizik

2019 yılı TÜBİTAK Efficiency Challenge Elektrikli Araç Yarışları başvuruları başladı. Başvurular 7 Mart’a kadar devam edecek. Yarışlar 16-22 Eylül 2019 tarihleri arasında İstanbul Atatürk Havalimanı’nda gerçekleştirilecek.

Fizik

Kitap ödüllü Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde şubat ayının konusu “Hareket”. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #Hareket etiketini eklemeyi unutmayın!

Fizik

Elektrik ve elektronik mühendisliğinde biyomalzeme tabanlı fotonik aygıtlar konusundaki uluslararası düzeyde üstün nitelikli çalışmalarıyla 2018 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’ne layık görülen Dr. Sedat Nizamoğlu ile Bilim Genç ekibi olarak bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Uluslararası Birim Sistemi’nde (SI) değişiklikler yapılmasına karar verildi. 20 Mayıs’tan itibaren geçerli olacak yeni birimlerde fiziksel nesnelere yapılan hiçbir referans kalmadı. SI’nın temelini oluşturan yedi temel birim, yedi sabit üzerinden tanımlanacak.

Fizik

Ambalaj lastiğini serbest bıraktıktan sonra bazen lastik parmağımıza çarpar ve canımızı acıtır. Peki, lastik eski haline dönerken çok hızlı bir şekilde hareket etmesine rağmen neden bazen parmağımıza çarparken bazen çarpmaz?

Fizik

Prof. Dr. Zafer Durusoy ile kurucusu olduğu Hacettepe Teknopark’taki Nanovak firmasında ürettikleri vakum odaları ve vakum odalarının kullanım alanlarıyla ilgili bir söyleşi gerçekleştirdik.