Skip to content Skip to navigation

Basit Makineler Bir Araya Gelirse...

Namdar Gürsönmez
05/02/2019 - 16:57

Basit makineler, çok az parçadan oluşan ve genellikle tek bir kuvvetin kullanıldığı araçlardır. Ancak günlük hayatta sadece basit makinelerden yararlanmayız. Basit makinelerin bir araya getirilmesiyle oluşan makinelere bileşik makineler diyoruz. Örneğin makas iki kama ve iki kaldıraçtan; el arabası ise bir eğik düzlem, bir kaldıraç, bir de tekerlekten oluşur.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak çıkrık, kaldıraç, sabit ve hareketli makaradan oluşan bir bileşik makine olan vinç düzeneği tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 9 x 17 cm boyutlarında duralit
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarında tahta
  • 2 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta (uçları 45 derece kesilmiş)
  • 6 adet 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarında tahta (yük oluşturmak için)
  • 3 adet 3 cm çapında plastik makara
  • 1 adet tahta çubuk (dondurma çubuğu ya da tahta dil basacağı)
  • 1 adet 20 cm uzunluğunda plastik kablo bağı (plastik kelepçe)
  • 2 adet 2 cm uzunluğunda metal mil
  • 2 adet 3 cm uzunluğunda vida
  • 3 adet 2 cm uzunluğunda vida
  • 1 adet 1 cm uzunluğunda vida
  • 2 adet 1,5 cm uzunluğunda çengelli vida
  • 1 adet “S” şeklinde metal kanca
  • 2 adet raptiye
  • 2 adet metal pul
  • 1 adet 2 cm uzunluğunda plastik kol
  • 70 cm uzunluğunda ip
  • Tutkal
  • Çift taraflı bant
  • Cetvel
  • Tornavida
  • Makas
  • Maket bıçağı

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

 

Ne Yapıyoruz?

1. Önce, düzeneğimizde kaldıraç olarak kullanacağımız vinç kolunu oluşturalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtanın ucunda makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak plastik kablo bağının geçebileceği yaklaşık 0,6 cm çapında bir delik açalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahta ile 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtayı 3 cm uzunluğundaki vidayı ve tornavidayı kullanarak büyük tahtanın yaklaşık 7 cm iç kısımda birleştirelim.

 

. Plastik kablo bağını 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtada açtığımız delikten geçirelim. Uçlarını raptiye ile 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahtaya tutturalım.

 

2. Şimdi, düzeneğimizde kaldıracın destek kısmını ve vincin ayak kısmını  oluşturarak bağlantılarını yapalım.

 

. Vinç kolunun yaklaşık 10 cm iç kısmında makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak 3 cm uzunluğundaki vidanın rahatça dönebileceği bir delik açalım.

 

. Vincin kolu ile 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarındaki tahtadan oluşturacağımız ayak kısmını birleştirirken görseldeki gibi 3 cm uzunluğundaki vida ile tahtaların arasına metal pulları koyalım. Bu işlemi yaparken vinç kolunun rahatça hareket edebilmesine dikkat edelim.

 

3. Plastik kolu 1 cm uzunluğundaki vida ile plastik makaraya tutturalım. 2 cm uzunluğundaki metal mili de plastik kola yerleştirelim. Böylece basit makinelerden bir çıkrık oluşturduk.

 

4. Oluşturduğumuz çıkrığı 2 cm uzunluğundaki vida ile vinç koluna bağlayalım. Aynı şekilde çengelli vida ve plastik makarayı 2 cm uzunluğundaki vida ile görseldeki gibi vinç kolunun diğer tarafına monte edelim. Plastik makara ve çıkrığın rahatça dönmesini sağlayalım.

 

5. Bu adımda vincin ayağının, taban kısmının ve destek kısımlarının bağlantılarını yapacağız.

 

. Vincin ayağını 2 cm uzunluğundaki vidayı kullanarak 9 x 17 cm boyutlarındaki duralitin ortasına monte edelim.

 

. Şimdi 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki, uçları 45 derece kesilmiş iki tahtayı çift taraflı bant ile vincin ayağı ile taban kısmının arasına sabitleyelim.

 

6. Bu adımda düzeneğimizin yükünün bağlanacağı hareketli makara bölümünü oluşturacağız.

 

. Tahta çubuğun uçlarından 5 cm uzunluğunda iki parça keselim, makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak parçaların üzerinde metal milin geçeceği birer delik açalım.

 

. Tahta çubukların arasına plastik makarayı yerleştirelim. Metal mili tahta çubuklardaki ve plastik makaradaki deliklerden geçirerek tutkalla birbirlerine sabitleyelim. Bu işlemi yaparken makaranın rahatça hareket etmesini sağlayalım. Aynı şekilde 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarındaki tahtayı, tahta çubukların arasına görseldeki gibi tutkalla sabitleyelim. 1,5 cm uzunluğundaki çengelli vidayı ise tahtaya monte edelim.

 

7. 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarındaki tahtalardan bir yük hazırlayalım ve yükü görseldeki gibi “S” şeklindeki kancaya bağlayalım.

 

8. İp kullanarak çıkrık, sabit makara ve hareketli makara arasındaki bağlantıları yapalım.

Düzeneğimiz artık çalışmaya hazır.

 

 

Ne OIdu?

Kaldıraç, çıkrık, sabit makara ve hareketli makara gibi birden fazla basit makineyi bir araya getirerek bir bileşik makine hazırladık.

Düzeneğimizdeki çıkrığın kolunu döndürdüğümüzde uyguladığımız kuvvet ip vasıtası ile vinç kolunun ucundaki sabit makaraya, oradan da yükün bağlı olduğu hareketli makaraya iletilir. Böylece yükü istediğimiz yüksekliğe çıkarabiliriz. Ayrıca düzeneğimizle yükü yatay olarak da bir noktadan başka bir noktaya taşıyabiliriz.

Sonuç olarak vinçte bulunan birden fazla basit makine sayesinde çok ağır cisimleri daha az kuvvetle kaldırabilir, indirebilir ve yatay olarak taşıyabiliriz.

 

Kaynak:

  • Komisyon, 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, 2012.

 

Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde ekim ayında objektiflerinizi çevrenizdeki müze ve bilim merkezlerine odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #MüzelerveBilimMerkezleri etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. 

Fizik

Bir grup araştırmacı yeni bir mikromotor geliştirdi. Ultrason dalgalarıyla harekete geçirilen ve manyetizma etkisiyle idare edilen motor, zarar vermeden canlı hücreleri bir yerden başka bir yere taşıyabiliyor.

Fizik

Gaz termometrelerinde ise sıcaklığı ölçülecek malzeme, içerisinde gaz bulunan bir hazneye temas ettirilir ve gazın genleşmesinden ya da büzüşmesinden yararlanılarak sıcaklık ölçümü yapılır.  Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak bir hava termometresi düzeneği tasarlayacağız.

Fizik

Montreal Üniversitesindeki Ötegezegen Araştırmaları Enstitüsünden bilim insanları üç yıl önce keşfettikleri, Dünya’ya yaklaşık 111 ışık yılı mesafedeki K2-18 sistemindeki bir gezegenin atmosferinde su buharı tespit etti.

Fizik

Boğaziçi Üniversitesi Elektroteknoloji Kulübü ve IEEE Öğrenci kolu tarafından düzenlenen Boğaziçi Enerji Zirvesi’nin beşincisi 16 Kasım’da Boğaziçi Üniversitesi Albert Long Hall Kültür Merkezi’nde gerçekleştiriliyor.

Fizik

Çoğu zaman farkında olmasak da dalga ve dalga hareketinin yaşamın ve hayatımızın her alanında etkisi var. Bazen hayatımızı kolaylaştıran dalgaların bazı zaman da yıkıcı etkileri ile karşılaşıyoruz. Peki, dalgalar olmasaydı hayatımız nasıl olurdu?

Fizik

Nobel Fizik Ödülü’nün 2019 yılı sahipleri Princeton Üniversitesinden James Peebles, Cenova Üniversitesinden Michel Mayor ve Cambridge Üniversitesinden Didier Queloz oldu.

Fizik

Bilim insanları, günlük hava tahmini için çeşitli gözlemler ve ölçümler yapar. Bunların arasında rüzgâr hızı ölçümleri de vardır. Rüzgârın hızını ölçen aletlere anemometre (rüzgârölçer) denir. Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak bir rüzgârölçer tasarlayacağız.

Fizik

Biyokütle ve Kömür Karışımlarından Sıvı Yakıt Üretimi (TRİJEN) projesi sayesinde Türkiye’nin linyit kömürleri sıvı akaryakıtlara ve değerli kimyasal maddelere dönüştürülebiliyor. Böylece düşük enerji içeriğine sahip linyit kömürlerinin etkin, verimli ve çevre dostu bir şekilde ekonomiye kazandırılması mümkün olabilecek.

Fizik

Bu yıl sekizincisi düzenlenen Breakthrough Ödülleri’nde temel fizik alanındaki ödülün sahibi ilk karadelik görüntüsünün elde edilmesi çalışmasını gerçekleştiren araştırmacılar oldu. Ödül kazanan araştırmacılar arasında Türk bilim insanı Prof. Dr. Feryal Özel de bulunuyor.