Skip to content Skip to navigation

Basit Makineler Bir Araya Gelirse...

Namdar Gürsönmez
05/02/2019 - 16:57

Basit makineler, çok az parçadan oluşan ve genellikle tek bir kuvvetin kullanıldığı araçlardır. Ancak günlük hayatta sadece basit makinelerden yararlanmayız. Basit makinelerin bir araya getirilmesiyle oluşan makinelere bileşik makineler diyoruz. Örneğin makas iki kama ve iki kaldıraçtan; el arabası ise bir eğik düzlem, bir kaldıraç, bir de tekerlekten oluşur.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak çıkrık, kaldıraç, sabit ve hareketli makaradan oluşan bir bileşik makine olan vinç düzeneği tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 9 x 17 cm boyutlarında duralit
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarında tahta
  • 2 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta (uçları 45 derece kesilmiş)
  • 6 adet 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarında tahta (yük oluşturmak için)
  • 3 adet 3 cm çapında plastik makara
  • 1 adet tahta çubuk (dondurma çubuğu ya da tahta dil basacağı)
  • 1 adet 20 cm uzunluğunda plastik kablo bağı (plastik kelepçe)
  • 2 adet 2 cm uzunluğunda metal mil
  • 2 adet 3 cm uzunluğunda vida
  • 3 adet 2 cm uzunluğunda vida
  • 1 adet 1 cm uzunluğunda vida
  • 2 adet 1,5 cm uzunluğunda çengelli vida
  • 1 adet “S” şeklinde metal kanca
  • 2 adet raptiye
  • 2 adet metal pul
  • 1 adet 2 cm uzunluğunda plastik kol
  • 70 cm uzunluğunda ip
  • Tutkal
  • Çift taraflı bant
  • Cetvel
  • Tornavida
  • Makas
  • Maket bıçağı

Uyarı:

Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.

 

Ne Yapıyoruz?

1. Önce, düzeneğimizde kaldıraç olarak kullanacağımız vinç kolunu oluşturalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtanın ucunda makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak plastik kablo bağının geçebileceği yaklaşık 0,6 cm çapında bir delik açalım.

 

. 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahta ile 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtayı 3 cm uzunluğundaki vidayı ve tornavidayı kullanarak büyük tahtanın yaklaşık 7 cm iç kısımda birleştirelim.

 

. Plastik kablo bağını 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki tahtada açtığımız delikten geçirelim. Uçlarını raptiye ile 1,5 x 1,5 x 35 cm boyutlarındaki tahtaya tutturalım.

 

2. Şimdi, düzeneğimizde kaldıracın destek kısmını ve vincin ayak kısmını  oluşturarak bağlantılarını yapalım.

 

. Vinç kolunun yaklaşık 10 cm iç kısmında makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak 3 cm uzunluğundaki vidanın rahatça dönebileceği bir delik açalım.

 

. Vincin kolu ile 1,5 x 1,5 x 22 cm boyutlarındaki tahtadan oluşturacağımız ayak kısmını birleştirirken görseldeki gibi 3 cm uzunluğundaki vida ile tahtaların arasına metal pulları koyalım. Bu işlemi yaparken vinç kolunun rahatça hareket edebilmesine dikkat edelim.

 

3. Plastik kolu 1 cm uzunluğundaki vida ile plastik makaraya tutturalım. 2 cm uzunluğundaki metal mili de plastik kola yerleştirelim. Böylece basit makinelerden bir çıkrık oluşturduk.

 

4. Oluşturduğumuz çıkrığı 2 cm uzunluğundaki vida ile vinç koluna bağlayalım. Aynı şekilde çengelli vida ve plastik makarayı 2 cm uzunluğundaki vida ile görseldeki gibi vinç kolunun diğer tarafına monte edelim. Plastik makara ve çıkrığın rahatça dönmesini sağlayalım.

 

5. Bu adımda vincin ayağının, taban kısmının ve destek kısımlarının bağlantılarını yapacağız.

 

. Vincin ayağını 2 cm uzunluğundaki vidayı kullanarak 9 x 17 cm boyutlarındaki duralitin ortasına monte edelim.

 

. Şimdi 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarındaki, uçları 45 derece kesilmiş iki tahtayı çift taraflı bant ile vincin ayağı ile taban kısmının arasına sabitleyelim.

 

6. Bu adımda düzeneğimizin yükünün bağlanacağı hareketli makara bölümünü oluşturacağız.

 

. Tahta çubuğun uçlarından 5 cm uzunluğunda iki parça keselim, makas ve tornavidayı (varsa matkabı) kullanarak parçaların üzerinde metal milin geçeceği birer delik açalım.

 

. Tahta çubukların arasına plastik makarayı yerleştirelim. Metal mili tahta çubuklardaki ve plastik makaradaki deliklerden geçirerek tutkalla birbirlerine sabitleyelim. Bu işlemi yaparken makaranın rahatça hareket etmesini sağlayalım. Aynı şekilde 1 x 1 x 1,5 cm boyutlarındaki tahtayı, tahta çubukların arasına görseldeki gibi tutkalla sabitleyelim. 1,5 cm uzunluğundaki çengelli vidayı ise tahtaya monte edelim.

 

7. 1,5 x 1,5 x 4,5 cm boyutlarındaki tahtalardan bir yük hazırlayalım ve yükü görseldeki gibi “S” şeklindeki kancaya bağlayalım.

 

8. İp kullanarak çıkrık, sabit makara ve hareketli makara arasındaki bağlantıları yapalım.

Düzeneğimiz artık çalışmaya hazır.

 

 

Ne OIdu?

Kaldıraç, çıkrık, sabit makara ve hareketli makara gibi birden fazla basit makineyi bir araya getirerek bir bileşik makine hazırladık.

Düzeneğimizdeki çıkrığın kolunu döndürdüğümüzde uyguladığımız kuvvet ip vasıtası ile vinç kolunun ucundaki sabit makaraya, oradan da yükün bağlı olduğu hareketli makaraya iletilir. Böylece yükü istediğimiz yüksekliğe çıkarabiliriz. Ayrıca düzeneğimizle yükü yatay olarak da bir noktadan başka bir noktaya taşıyabiliriz.

Sonuç olarak vinçte bulunan birden fazla basit makine sayesinde çok ağır cisimleri daha az kuvvetle kaldırabilir, indirebilir ve yatay olarak taşıyabiliriz.

 

Kaynak:

  • Komisyon, 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, 2012.

 

Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Fizik

Rice Üniversitesinde Prof. Dr. James M. Tour önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı, karbon içeren atıklardan grafen üretmeye imkân veren bir yöntem geliştirdi. Araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Fizik

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin Ankara’daki konuğu 2019 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’nü kazanan Dr. Öğr. Üyesi Emine Ülkü Sarıtaş.

Fizik

Tasarla ve Yap köşesinin bu etkinliğinde maliyeti uygun malzemeler ile cisimlerin nasıl elektriklendiğini gösteren bir düzenek tasarlıyoruz.

Fizik

Işık nasıl yayılır? Dalgalar gibi mi yoksa madde parçacıkları gibi mi? Bu soru bir zamanlar bilim dünyasını ikiye bölmüştü. Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde ışığın yapısını çift yarık deneyi ile inceliyoruz.

Fizik

Günümüzde güneş gözesi üretmek için yaygın olarak silisyum kullanılıyor. Ancak bu güneş gözeleri hem pahalıya mal oluyor hem de üretim süreçleri çok zahmetli. Yüksek verim elde etmek için silisyum atomlarının çok düzenli bir yapı oluşturması ve bu yapının içine toz ya da başka yabancı maddelerin karışmaması için üretimin tozsuz odalarda yapılması gerekiyor.

Fizik

İster dinleyelim, ister mırıldanalım, ister bir müzik aleti ya da herhangi bir nesne ile müzik yapalım, ister dans ederek eşlik edelim; müzik hayatımızda önemli bir yere sahip. Biz de ocak ayında objektiflerinizi müziğin hayatınızdaki yerine odaklamanızı istiyoruz. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #HayatımdakiMüzik etiketini eklemeyi unutmayın.

Fizik

Geride bıraktığımız yılda bilim ve teknoloji alanında birçok gelişmeye şahit olduk. 2019 yılında gerçekleşen önemli bilimsel ve teknolojik gelişmeleri sizin için derledik.

Fizik

Dünya’nın kendisi de bir mıknatıstır. Dünya’nın manyetik kuzey ve güney kutupları coğrafi kuzey ve güney kutuplarının yakınında bulunur ve yavaş da olsa hareket eder. Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemeler kullanarak mıknatısın çevresinde oluşan manyetik alanı gözlemleyeceğiz.

Fizik

Yakın zamanda gerçekleştirilen deneyler protonun fizikçilerin düşündüğünden %5 daha küçük olduğunu gösteriyor.

Fizik

Yollardaki buzlanmanın önüne geçmek için kullanılabilecek çevre dostu bir katkı malzemesi geliştirildi. Çeşitli kimyasal süreçlerle üzüm kabuğundan elde edilen malzemenin hem buzun daha hızlı çözülmesini sağladığı, hem asfaltlara ve betonlara daha az zarar verdiği, hem de su kaynakları için daha az risk teşkil ettiği belirtiliyor.