Skip to content Skip to navigation

Beynin Genetik Kodu Kırıldı

Dr. Özlem Kılıç Ekici
24/02/2015 - 09:57

Beyin bölgelerinin büyüklüğüyle bilişsel yeteneğin derecesi arasında bir bağlantı olduğu düşünülür. Büyük beyinleriyle dolayısıyla da gelişmiş bilişsel yetenekleriyle dikkat çeken insanların beyin yapıları kişiden kişiye farklılık gösterir. Bunun neden böyle olduğuyla ilgili yapılan araştırmalardan elde edilen sonuçlar yeni ipuçlarını gözler önüne seriyor. Araştırmacılar önemli beyin bölgelerinin büyüklüğünün bazı genetik değişimler sonucu belirlendiğini ve farklılaştığını söylüyor.

Güney Kaliforniya Üniversitesi sinirbilimcilerinin liderliğini üstlendiği ENIGMA (Enhancing Neuro Imaging Genetics Through Meta Analysis) projesi kapsamında, sinir ve genom görüntüleme alanının geliştirilmesine yönelik olarak insan beyinleri arasındaki genetik çeşitliliğinin nedenleri üzerine çalışmalar yapılmış.

Proje kapsamında 33 ülkeden 300 bilim insanı beynin yapısını, işlevlerini ve hastalıklarını birtakım genetik bilgiler ve beyin görüntüleme işlemleri yardımıyla araştırmış. Sonuçları Nature dergisinde yayımlanan projede 30.000’den fazla insanın beyin MRI (manyetik rezonans görüntüleme) görüntüleri ve genetik bilgileri kullanılmış.

Beynin bir bölgesinin büyümesinin altında yatan en temel nedenin genetik etkenler olduğu belirtiliyor. Uzmanlar, genetik materyalimiz olan DNA üzerinde incelemeler yaparken beynin zekâyla ilişkili kilit bölgelerinin DNA’larındaki tek harf (nükleobaz) değişikliklerine bakmış. Beyin dokusunda bireyler arası fark yaratabilecek sekiz harfte değişiklik olduğu bulunmuş. Bu değişikliğin beyin dokusunda yaklaşık %1,5 oranında küçülmeye neden olduğu ve küçülmenin derecesinin de mutasyona uğrayan gene bağlı olarak değiştiği belirtiliyor.

DNA dizilimindeki sekiz genetik değişikliğin hepsinin ön beyinde olduğu belirlenmiş. Ön beyin, kafatasının büyük bir bölümünü kaplar. Her türlü duyu, algı, duygu, motivasyon, dil, öğrenme, düşünme gibi ileri düzey zihinsel işlevlerden sorumludur. DNA harflerinin mutasyona uğradığı genlerden bir tanesi olan KTN1 geni, sinir hücrelerinin nereye gideceğini ve hangi sinir hücreleriyle bağlantı yapacağını belirliyormuş. Bunun dışında kalan iki DNA harfi değişiminin de kolon veya bağışıklık sistemi kanserlerinde görev alan ve bu bölgedeki hücrelerin sayısını düzenleyen genlerle bağlantılı olduğu görülmüş. Diğer beş genetik değişimin ise programlanmış hücre ölümü engelleme gibi çok sayıda temel hücresel işlevlerle bağlantılı olduğu belirlenmiş. Keşfedilen sekiz değişimin yer aldığı genlerin çoğunun beyin gelişimi esnasında faaliyette olduğu ve şizofreni, otizm gibi çok sayıda sinir hastalığıyla ilişkili olabileceği düşünülüyor. Araştırmanın sonuçları bazı önemli hastalıkların mekanizmasının daha iyi anlaşılması ve etkin tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi açısından hayli önemli.

Kaynaklar:

1

İlgili İçerikler

Biyoloji

TÜBİTAK Bilim ve Toplum Daire Başkanlığı, 2014’ten beri yürüttüğü ve 40.000’den fazla öğrenciye ulaştığı TÜBİTAK Bilim Söyleşileri’ni tüm Türkiye’ye ulaştırmak için bir portal hazırladı.

Biyoloji

Kemiriciler takımında yer alan su kemesi (Arvicola terrestris), Avrupa’dan Batı Sibirya ve Güneybatı Asya’ya kadar geniş bir bölgede yaşar. Ülkemizde de birçok bölgede görülür. Su kemesi yarı sucul yani su kenarında yaşayan fakat suya doğrudan bağımlı olmayan bir kemirici türüdür. 

Biyoloji

Atmacagiller ailesinin bir üyesi olan şah kartal dünyada Kıbrıs da dâhil olmak üzere Güney Avrupa’dan Güney Rusya’ya kadar geniş bir alanda yaşar. Türkiye’de ise özellikle İç Anadolu ve Ege taraflarında görülür.

Biyoloji

Chicago Illinois Üniversitesi’nden iki araştırmacı artan karbondioksit miktarını azaltmak için yapay yaprakların doğal ortamda da fotosentez yapabilmesi sağlayan yeni bir yöntem geliştirdi. 

Biyoloji

Bir besin zincirinin halkalarını farklı canlı grupları oluşturur. Zincirin ilk halkasında her zaman kendi besinlerini kendileri üreten canlılar vardır. Bitkilerin fotosentez adını verdiğimiz bir olayla besin ürettiğini biliyoruz. Peki, fotosentez için bitkiler neye ihtiyaç duyar? Fotosentez sonucunda hangi ürünler oluşur? “Fotosentez ve Gazların Dansı” adlı etkinliğimizde bu soruların cevaplarını bulmaya çalışacağız.

Biyoloji

Finlandiya’daki Aalto Ünivesitesi’nden Dr. Matilda Backholm ve Almanya’daki Max Plank Enstitüsü’nden Dr. Oliver Baumchen, canlı hücrelerin ve mikroorganizmaların uyguladığı kuvvetleri ölçmek için bir yöntem geliştirdi. 

Biyoloji

Yediğimiz birçok meyvenin çekirdeği içindedir. Peki öyleyse çileği ikiye böldüğümüzde ortaya çıkması gereken çekirdek nerede?

Biyoloji

Washington Üniversitesi’nden araştırmacılar havadaki kloroformu ve benzeni uzaklaştırabilen, genetiği değiştirilmiş bir ev bitkisi üretti.

Biyoloji

Hayvanlar neden göç eder? Göçlerini bu kadar ilginç kılan nedir; hayvanların uzun mesafeler katetmesi mi yoksa sürüler halinde hareket etmesi mi?

Biyoloji

Yerel adı Trakya gelengisi olan Avrupa yer sincabı (Spermophilus citellus), Türkiye’de bulunan üç yer sincabı türünden biri. Dünyada Kuzey Amerika, Asya ve Avrupa’da yaşayan Avrupa yer sincabı Türkiye’de de İç Anadolu, Trakya ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür.