Skip to content Skip to navigation

Dijital Dünyanın Vazgeçilmezi Ekranlardan Yayılan Mavi Işığın Etkileri

Selin Çorba
06/02/2019 - 19:08

İnsan gözüne farklı kaynaklardan yayılan (örneğin Güneş, yapay aydınlatmalar, ekranlar) belirli dalga boylarında ışınlar ulaşır. Vücudumuzdaki fizyolojik, psikolojik ve davranışsal birçok süreç doğal aydınlık-karanlık döngüsüne bağlı olarak düzenlenir ve maruz kalınan ışığa göre vücudumuzda farklı hormonlar salgılanır.

Günlük hayatta uzun süreler kullandığımız telefon ve tablet gibi taşınabilir cihazların, bilgisayarların ve televizyonların ekranlarında çoğunlukla LED'ler (ışık yayan diyot) kullanılıyor. Beyaz LED’lerde ışık yoğunluğunun en yüksek olduğu dalga boyu mavi ışığın dalga boyu aralığında.

Farklı aydınlatma kaynaklarında ışık yoğunluğunun en yüksek olduğu dalga boyları

Işık tayfının görünür bölgesindeki mavi ışığın (dalga boyu 400-480 nanometre aralığındadır) gözümüzdeki hücrelere zarar vererek hasara neden olduğunu ve ışık gözdeki ışığa duyarlı hücreler tarafından algılandığında oluşan sinyalleri beyne ileten gangliyon hücrelerini olumsuz etkilediğini gösteren araştırmalar var. Örneğin İngiltere’ de 2014 yılında yapılan bir araştırmada 25 yaş altı katılımcıların %55’inde dijital ekranlara maruz kalındığında göz yorgunluğu oluştuğu belirlendi.

Dijital cihazlar günümüz dünyasının vazgeçilmez araçları. Dolayısıyla bu cihazları uzun süreler kullandığımızda, maruz kaldığımız mavi ışık bizi çok fazla etkiliyor.

Mavi ışığa özellikle geceleri maruz kalmak sadece göz sağlığına zarar vermiyor. Ayrıca uyku düzenini bozarak vücutta gerçekleşen psikolojik ve fizyolojik süreçlerin işleyişini de olumsuz etkiliyor. Uyku bozukluklarının ise obezite ve diyabet gibi bazı hastalıklarla ilişkili olduğunu gösteren araştırmalar var. Yapılan bir başka araştırmada ise katılımcılardan tablet kullananların normalden ortalama yarım saat daha geç uyudukları, sabahları uyandıktan sonra uykulu hissettikleri belirlendi. Bu durum akşamları tablet kullanmanın sağlığımızı, günlük hayattaki performansımızı ve güvenliğimizi etkileyebileceği anlamına geliyor. İlk bakışta ciddi gibi görünmese de uykusuzluk ve psikolojik faktörler yaşam kalitesini düşürerek insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebiliyor.

Vücudumuzdaki fizyolojik, psikolojik ve davranışsal birçok süreç (örneğin uyku-uyanıklık döngüsü, vücut sıcaklığı, kan basıncı, hormonların salgılanma düzeni) doğal aydınlık-karanlık döngüsüne göre düzenlenir. Yaklaşık 24 saatlik zaman aralıklarını takip eden bu süreçler günlük ritim olarak adlandırılır. Işık bu mekanizmayı düzenleyen temel etkendir.

 

Peki, mavi ışık sağlığımız için tam anlamıyla zararlı mı?

Cevap: Hayır. Çünkü mavi ışık gündüz saatlerinde zihinsel olarak zinde olmamıza ve vücudumuzun performansının artmasına yardımcı olur. Maruz kalınan ışığa göre vücudumuzda farklı hormonlar (örneğin mutluluk hormonu olarak bilinen serotonin, uyku hormonu olarak bilinen melatonin, stres hormonu olarak bilinen kortizon) salgılanır. Dalga boyu kısa ışınlar (özellikle mavi ışık) melatoninin salgılanmasını azaltır. Bu nedenle gündüz saatlerinde vücudumuz yeterli düzeyde mavi ışığa ihtiyaç duyar.

Dijital ekranlara ne kadar süre maruz kaldığımız önemli. Yapılan bir araştırma mavi ışığın göze zararının ışığın şiddetiyle ve ne kadar süre maruz kalındığıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Sağlığımız için dijital ekranları gün içinde belirli süreler kullanmalı ve göz sağlığımızı korumaya yönelik önlemler almalıyız.

Dijital ekranlardan yayılan mavi ışığın olumsuz etkilerinden gözünüzü korumak için çeşitli yöntemler var. Bu yöntemlerden biri 20-20-20 kuralı. Yani her 20 dakikada bir 20 saniye boyunca 20 feet (yaklaşık 6 metre) uzaktaki bir objeye bakın.

 

Kaynaklar:

 
Yazar Hakkında:
Selin Çorba
Gazi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi

İlgili İçerikler

Tıp ve Sağlık

Bir grup araştırmacı, omurgalı hayvanların görme algısında yer alan bir protein kompleksinin üç boyutlu yapısını atom ölçeğinde tespit etti.  Bu sayede spesifik olarak bu etkileşimleri hedef alan ilaçlar geliştirilebilir.

Tıp ve Sağlık

Siz de günlerin kısaldığı, havaların soğuduğu, Güneş’in daha geç doğup daha erken batmaya başladığı bu günlerde kendinizi daha mutsuz, enerjiniz d

Tıp ve Sağlık

İsveç’teki Karolinska Enstitüsünde yapılan bilimsel çalışmalar, insanların çoğunun yaşlandıkça kilo almasının sebebini ortaya çıkardı. Prof. Dr. Peter Arner ve arkadaşlarının Nature Medicine’de yayımladıkları sonuçlara göre yağ hücrelerindeki lipit döngüsü (yağların yakılma ve depolanma hızı) yaşlandıkça yavaşlıyor ve böylece daha kolay kilo alınıyor.

Tıp ve Sağlık

Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne bu yıl hücrelerin oksijen seviyesini algılaması ve farklı oksijen seviyelerine uyum sağlaması ile ilgili çalışmaları nedeniyle William G. Kaelin, Peter J. Ratcliffe ve Gregg L. Semenza layık görüldü.

Tıp ve Sağlık

Çürükçül (organik atıkları parçalayan) bir mantar türü olan Candida auris’in insanlarda hastalığa yol açtığı 2009’da belirlendi. Candida auris’in değişen iklim koşulları ile birlikte insanlarda hastalık yapmaya başladığı düşünülüyor.

Tıp ve Sağlık

Türk bilim insanları tarafından geliştirilen metal kompleks bileşiğinin kolon kanseri tedavisinde kanser ilacı olarak kullanılmasına yönelik hücre kültürü ve deney hayvanları test aşamaları başarıyla geçildi. ABD ve Avrupa Birliği patent ofislerinden patenti alınan bileşiğin kanser hastaları ile gerçekleştirilecek testlerinden sonra ilaç olarak üretimine başlanabilir.

Tıp ve Sağlık

Göz tomografisi yöntemi sayesinde gözdeki mikro ölçekteki doku katmanları yüksek çözünürlükle görüntülenebiliyor. Göz hastalıklarının teşhisinde çok sık kullanılan bu yöntem beyin hastalıklarının tespitinde de kullanılabilir.

Tıp ve Sağlık

Güneş ışığının insanlar üzerinde doğrudan katkıları da vardır. Örneğin güneş ışığı vücudumuzda D vitamini üretimini artırır, uykumuzu düzenler ve ruh hâlimizi iyileştirir. Gelin, bu faydaları daha yakından inceleyelim.

Tıp ve Sağlık

Harvard Üniversitesinden David Mooney önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı, embriyolardan esinlenerek yetişkinlerdeki cilt yaralarını iyileştirmek için bir malzeme geliştirdi. 

Tıp ve Sağlık

Bağışıklık sistemi henüz olgunlaşmamış bebekleri ve çocukları ciddi hastalıklardan korumak için yapılan aşılar ile erken yaşlarda tanışırız.