Skip to content Skip to navigation

Ekim Ayında Gökyüzünde Neler Görebilirsiniz?

Dr. Tuba Sarıgül
02/10/2019 - 16:07

Mars Tekrar Gökyüzünde

Mars, 2 Eylül’de yörünge hareketi sırasında Güneş’in arkasından geçmişti. Bu süreçte Güneş ile aralarındaki açısal mesafe küçük olduğundan Mars’ı Güneş’in parlaklığı nedeniyle birkaç hafta boyunca gözlemlemek mümkün olmadı. Mars ekim ayının ortasından itibaren doğu ufkunun üzerinde tekrar ortaya çıkıyor.

NASA/JPL-Caltech

Mars, Güneş etrafındaki yörünge hareketi sırasında yaklaşık olarak her iki yılda bir kavuşum noktasından geçer. Bu konumdayken Mars, Güneş ve Dünya aynı hizadadır ve Güneş, Mars ile Dünya arasında bulunur. Kavuşum konumundayken Mars’ın uzanım açısı (Dünya’dan Mars’a ve Dünya’dan Güneş’e giden doğrultular arasındaki açı) sıfır derecedir.

Gökyüzü gözlemine ilgi duyan amatör gökyüzü gözlemcileri için bu dönem Mars’ın birkaç hafta boyunca Dünya’dan gözlemlenememesi anlamına gelir. Mars’ta araştırmalar yürüten -özellikle de Mars yüzeyinde görev yapan uzay aracı görevlerinde çalışan- gökbilimciler ise bu dönemde birkaç hafta boyunca uzay araçlarıyla iletişim kuramaz. Çünkü Güneş’ten yayılan yüksek enerjili ışınlar ve parçacıklar, uzay araçlarıyla iletişim kurmak için kullanılan radyo sinyallerinde karışıklığa yol açar. Bu nedenle Mars yüzeyinde görev yapan keşif araçlarına komut vermek için gönderilen sinyaller durdurulur. Bu süreçte büyük miktarda veri üreten kamera gibi bazı ekipmanlar işlevlerine ara verse de keşif araçları gezegenle ilgili bilgi toplamaya devam eder.

 

Ekim Ayında Gezegenler ve Ay

Ekim ayında Güneş’in batışından sonra Venüs ve Merkür güneybatı-batı ufkunun üzerinde gökyüzünde ortaya çıkıyor. Ancak iki gezegen de ay boyunca ufkun üzerinde çok yükselmiyor ve Güneş’ten kısa süre sonra batıyor. Bu nedenle görülmeleri hayli zor.

Ekim ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde olan diğer iki gezegen Satürn ve Jüpiter. Satürn ekim ayının başında gün batımından sonra güney ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor ve gece yarısından kısa süre önce batıyor. Satürn’ün gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde kısalıyor. Ekim ayı Satürn’ün halkalarını gözlemlemek için hayli uygun bir ay. Satürn’ün eksen eğikliği 26,7 derecedir. Bu nedenle Güneş’e göre konumuna bağlı olarak bazı zamanlar Satürn’ün halkaları Dünya’dan bakıldığında daha belirgin görülebilir. Satürn, 5 Ekim’de ilkdördün evresindeki Ay ile gökyüzünde birbiriyle yakın görünümde.

Ekim ayının başında Güneş’in batışından sonra batı ufkunun üzerinde görülebilen Jüpiter yaklaşık üç saat sonra batıyor. Yılancı Takımyıldızı’ndaki gezegenin gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde kısalıyor ve ay sonunda saat 20.30 civarında batıyor. Jüpiter ayın son günü hilal şeklindeki Ay ile birlikte görülebilir.

 

Avcı Göktaşı Yağmuru

20 Ekim'i 21 Ekim'e bağlayan gece yarısından sonra doğu-güneydoğu ufku

Avcı (Orionid) göktaşı yağmuru 20-21 Ekim’de en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Göktaşlarının gökyüzünde ortaya çıktığı nokta -saçılma noktası- olarak isimlendirilir- saat 22.30’dan sonra doğu ufkunun üzerinden doğuyor ve gün doğumuna kadar gözlenebiliyor. Avcı göktaşı yağmurunu izlemek için en uygun zaman ise saçılma noktasının ufkun üzerinde en yüksek noktaya ulaştığı saat 05.00 civarı. Saçılma noktasını Avcı Takımyıldızı’ndaki en parlak yıldızlardan biri olan Betelgöz’ün kuzeydoğusunda bulabilirsiniz. Göktaşı yağmurunun en yüksek etkinliğe ulaştığı tarihte Ay sondördün evresinde.

 

Kaynaklar:

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Scott S. Sheppard, David Jewitt ve Jan Kleyna, Hawaii’deki Mauna Kea Dağı’ndaki Subaru Teleskobu’yla yaptıkları gözemler sonucunda Satürn’ün 20 yeni uydusunu keşfetti. Böylece Satürn’ün bilinen uydularının sayısı 82’ye çıktı.

Gökbilim ve Uzay

Trigonometri lisede matematik dersinde karşılaştığınız ve belki de anlamakta zorlandığınız konulardan biri. Dik üçgenlerin iç açıları ve kenar uzunlukları arasındaki bağlantılarla ilgili matematiğin bu dalı size soyut gelebilir. Geçmişte insanlar denizcilikte, haritacılıkta ve astronomi yani gökbilimde karşılaştıkları problemleri çözmek için trigonometriden faydalandı. 

Gökbilim ve Uzay

İlk kez geçtiğimiz yıl düzenlenen TEKNOFEST İstanbul Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali, 17-22 Eylül tarihleri arasında Atatürk Havalimanı’nda gerçekleştirildi. Bu yıl 1.720.000 kişinin katıldığı etkinlik dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivali oldu.

Gökbilim ve Uzay

NASA Space Apps Challenge’ın (NASA Uluslararası Uzay Uygulamaları Yarışması) Türkiye ayağı bu yıl Ankara, Elazığ ve Şanlıurfa’da düzenleniyor. Ankara’daki organizasyona 19-20 Ekim tarihlerinde ODTÜ Genç Girişimciler Topluluğu ev sahipliği yapıyor.

Gökbilim ve Uzay

Geçmişten günümüze birçok araç uçsuz bucaksız evreni keşfetmek için uzaya gönderildi. Bu araçlar Merkür, Venüs, Mars, Neptün, Satürn, Plüton ve Ay hakkında veriler topladı ve bugün de toplamaya devam ediyor. 

Gökbilim ve Uzay

Satürn ve ilkdördün evresindeki Ay 8 Eylül’de gökyüzünde birlikte görülebilir. 20 Eylül’de ise Ay ve Boğa Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Aldebaran yakın görünümde. Her iki gökcismini gece yarısına yakın saatlerde batı ufkunun üzerinde görebilirsiniz. 23 Eylül sonbahar ılımı yani gece ve gündüz sürelerinin eşit olduğu tarih.

Gökbilim ve Uzay

Maden cevherlerinden metalleri özütlemek için mikroorganizmalardan yararlanılan yöntemler biyomadencilik olarak adlandırılır. Biyomadenciliğin yeryüzündeki tarihi 1950’lere kadar gider. Günümüzde bazı araştırmacılar Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) uzayda biyomadencilikle ilgili çalışmalar yapıyor.

Gökbilim ve Uzay

Türkiye’de tasarlanıp üretilen ilk yer gözlem uydusu olan RASAT, sekiz yıldır Dünya’nın çevresindeki yörüngesinde dolanarak görüntü almaya devam ediyor. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (TÜBİTAK UZAY) mühendisleri tarafından tasarlanıp büyük ölçüde ülkemizde üretilen RASAT, 17 Ağustos 2011’de Rusya’daki Yasny Fırlatma Üssü’nden uzaya fırlatılmıştı.

Gökbilim ve Uzay

Gezegenler yıldızların, uydular da gezegenlerin etrafında dolanır. Peki büyük uyduların küçük uydulara sahip olması da mümkün müdür? Eğer bu tür “altuydular” sadece etrafında dolandıkları uydunun kütleçekimi etkisinde hareket etseydi cevap kesinlikle evet olurdu. 

Gökbilim ve Uzay

Merkür, ağustos ayında, yıl içinde gün doğumundan önce gözlemlendiği zamanlar arasında en parlak görünümde. Jüpiter ve Satürn ise Güneş’in batışından sonra gökyüzünde görülebilir.