Skip to content Skip to navigation

Ekim Ayında Gökyüzünde Neler Görebilirsiniz?

Dr. Tuba Sarıgül
02/10/2019 - 16:07

Mars Tekrar Gökyüzünde

Mars, 2 Eylül’de yörünge hareketi sırasında Güneş’in arkasından geçmişti. Bu süreçte Güneş ile aralarındaki açısal mesafe küçük olduğundan Mars’ı Güneş’in parlaklığı nedeniyle birkaç hafta boyunca gözlemlemek mümkün olmadı. Mars ekim ayının ortasından itibaren doğu ufkunun üzerinde tekrar ortaya çıkıyor.

NASA/JPL-Caltech

Mars, Güneş etrafındaki yörünge hareketi sırasında yaklaşık olarak her iki yılda bir kavuşum noktasından geçer. Bu konumdayken Mars, Güneş ve Dünya aynı hizadadır ve Güneş, Mars ile Dünya arasında bulunur. Kavuşum konumundayken Mars’ın uzanım açısı (Dünya’dan Mars’a ve Dünya’dan Güneş’e giden doğrultular arasındaki açı) sıfır derecedir.

Gökyüzü gözlemine ilgi duyan amatör gökyüzü gözlemcileri için bu dönem Mars’ın birkaç hafta boyunca Dünya’dan gözlemlenememesi anlamına gelir. Mars’ta araştırmalar yürüten -özellikle de Mars yüzeyinde görev yapan uzay aracı görevlerinde çalışan- gökbilimciler ise bu dönemde birkaç hafta boyunca uzay araçlarıyla iletişim kuramaz. Çünkü Güneş’ten yayılan yüksek enerjili ışınlar ve parçacıklar, uzay araçlarıyla iletişim kurmak için kullanılan radyo sinyallerinde karışıklığa yol açar. Bu nedenle Mars yüzeyinde görev yapan keşif araçlarına komut vermek için gönderilen sinyaller durdurulur. Bu süreçte büyük miktarda veri üreten kamera gibi bazı ekipmanlar işlevlerine ara verse de keşif araçları gezegenle ilgili bilgi toplamaya devam eder.

 

Ekim Ayında Gezegenler ve Ay

Ekim ayında Güneş’in batışından sonra Venüs ve Merkür güneybatı-batı ufkunun üzerinde gökyüzünde ortaya çıkıyor. Ancak iki gezegen de ay boyunca ufkun üzerinde çok yükselmiyor ve Güneş’ten kısa süre sonra batıyor. Bu nedenle görülmeleri hayli zor.

Ekim ayında Güneş’in batışından sonra gökyüzünde olan diğer iki gezegen Satürn ve Jüpiter. Satürn ekim ayının başında gün batımından sonra güney ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor ve gece yarısından kısa süre önce batıyor. Satürn’ün gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde kısalıyor. Ekim ayı Satürn’ün halkalarını gözlemlemek için hayli uygun bir ay. Satürn’ün eksen eğikliği 26,7 derecedir. Bu nedenle Güneş’e göre konumuna bağlı olarak bazı zamanlar Satürn’ün halkaları Dünya’dan bakıldığında daha belirgin görülebilir. Satürn, 5 Ekim’de ilkdördün evresindeki Ay ile gökyüzünde birbiriyle yakın görünümde.

Ekim ayının başında Güneş’in batışından sonra batı ufkunun üzerinde görülebilen Jüpiter yaklaşık üç saat sonra batıyor. Yılancı Takımyıldızı’ndaki gezegenin gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde kısalıyor ve ay sonunda saat 20.30 civarında batıyor. Jüpiter ayın son günü hilal şeklindeki Ay ile birlikte görülebilir.

 

Avcı Göktaşı Yağmuru

20 Ekim'i 21 Ekim'e bağlayan gece yarısından sonra doğu-güneydoğu ufku

Avcı (Orionid) göktaşı yağmuru 20-21 Ekim’de en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Göktaşlarının gökyüzünde ortaya çıktığı nokta -saçılma noktası- olarak isimlendirilir- saat 22.30’dan sonra doğu ufkunun üzerinden doğuyor ve gün doğumuna kadar gözlenebiliyor. Avcı göktaşı yağmurunu izlemek için en uygun zaman ise saçılma noktasının ufkun üzerinde en yüksek noktaya ulaştığı saat 05.00 civarı. Saçılma noktasını Avcı Takımyıldızı’ndaki en parlak yıldızlardan biri olan Betelgöz’ün kuzeydoğusunda bulabilirsiniz. Göktaşı yağmurunun en yüksek etkinliğe ulaştığı tarihte Ay sondördün evresinde.

 

Kaynaklar:

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Prof. Dr. Berahitdin Albayrak hocamız geçen yıl 13 Aralık’ta gerçekleşen tren kazası sonucu aramızdan ayrılalı tam bir yıl oldu. Kim olursa olsun bir insanın hayatını kaybetmesi, sevenleri ve ailesi için büyük bir üzüntü kaynağıdır. Ancak bir bilim insanının hayatını kaybetmesi, o kişinin ilgilendiği bilim dalına yapacağı katkılar göz önünde bulundurulduğunda, bilim dünyası için de büyük bir kayıptır.

Gökbilim ve Uzay

Hulk çizgi romanında bilim insanı Dr. Bruce Banner laboratuvarda deneyler yaparken bir kaza geçirir ve gama ışınlarına maruz kalan DNA’ları mutasyona uğrar. Bu yüzden Dr. Banner artık her sinirlendiğinde Hulk adı verilen yeşil bir deve dönüşür.

Gökbilim ve Uzay

Ay’a giden astronotların Ay’a ulaşması yaklaşık üç gün sürmüştü. İnsanların uzaydaki bir sonraki hedefi Mars. Mars’ın ötesindeki gökcisimlerine örneğin Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenlere ya da Güneş Sistemi’nin dışındaki yıldızlara ulaşmak ise çok daha uzun sürecek.

Gökbilim ve Uzay

Türkiye'nin ilk uzay radyasyonu test altyapısı olma özelliği taşıyan ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı’nın açılışı yapıldı. Test merkezi Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun Sarayköy Nükleer Araştırma Merkezinde kuruldu.

Gökbilim ve Uzay

Yılın son ayında gökyüzünde çıplak gözle gözleyebileceğiniz beş gezegeni de görme fırsatı bulabilirsiniz. Mars ve Merkür aralık ayında Güneş’in doğuşundan önce gökyüzünde. Ayın ilk yarısında Merkür ve Mars'ı Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Spika ile birlikte doğu-güneydoğu ufkunun üzerinde görebilirsiniz.

Gökbilim ve Uzay

Mars ile Jüpiter’in yörüngeleri arasındaki bölgede yer alan Asteroit Kuşağı’ndaki Hygiea’ın bu dört kriterden ilk üçünü sağladığı biliniyordu. Ancak geçmişte gökcisminin şeklinin tam olarak nasıl olduğu hakkında bir fikir edinilememişti.

Gökbilim ve Uzay

Yakın zamanlarda Avrupa Güney Gözlemevi’nde (ESO) kurulu Çok Büyük Teleskop’ta (VLT) bulunan X-shooter tayfçekeri yardımıyla elde edilen tayfları analiz eden araştırmacılar, yeni oluşmuş ağır bir elementi ilk kez gözlemsel olarak tespit etti.

Gökbilim ve Uzay

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Nükleer Radyasyon Dedektörleri Uygulama ve Araştırma Merkezinde (NÜRDAM) Türk bilim insanları tarafından geliştirilen ve üretilen yerli nükleer radyasyon dedektörleri radyasyon ölçümlerin hassas ve güvenli bir şekilde yapılmasına imkân sağlayabilecek.

Gökbilim ve Uzay

Günümüzde gezegenleri, yıldızları, gökadaları, bulutsuları ve diğer gökcisimlerini gözlemlemek için gelişmiş gözlemevleri yani rasathaneler kullanılıyor. Bu rasathanelerin bazıları yeryüzünde kuruluyken bazıları uzayda görev yapıyor. 

Gökbilim ve Uzay

Satürn hiç de fotoğrafta görüldüğü gibi sakin bir yer değil. Güneş Sistemi’nin bilinen en fazla uyduya sahip gezegeni olan Satürn’ün atmosferinde devasa fırtınalar gerçekleşiyor.