Skip to content Skip to navigation

Ekim Ayında Gökyüzünde Neler Oluyor?

Dr. Tuba Sarıgül
01/10/2018 - 17:26

Gökyüzünde Sonbaharın Gelişi

Gökyüzü gözlemine ilgi duyuyorsanız mevsimler değişirken gökyüzündeki dönüşüme de tanık olmuşsunuzdur. Örneğin yaz mevsiminin gökyüzündeki en önemli simgelerinden biri Altair, Vega ve Deneb yıldızlarının gökyüzünde oluşturduğu üçgen şekliyken (Yaz Üçgeni olarak isimlendirilir), Avcı Takımyıldızı gökyüzünde soğuk kış gecelerinin yaklaştığının habercisidir.

Sonbahar mevsiminin ortasına geldiğimiz ekim ayının son günlerinde Yaz Üçgeni yıldızları gece yarısına yakın saatlerde batı ufkundan batarken, kış mevsiminin parlak yıldızları Kapella, Aldebaran, Betelgöz, Polluks, Rigel, Prokyon ve Sirius doğu ufkundan yükselmeye başlıyor. Ayrıca mavi renkte görünen genç yıldızlarıyla Ülker Açık Yıldız Kümesi (Yedi Kız Kardeş adıyla da bilinir) gökyüzünü süsleyecek. Siz de yaz mevsiminden kışa geçtiğimiz bu günlerde gökyüzündeki değişimi takip edebilirsiniz.

06 Ekim Ay Dünya’ya en yakın konumda (366.400 km)
17 Ekim Ay Dünya’ya en uzak konumda (404.230 km)
31 Ekim Ay Dünya’ya en yakın konumda (370.210 km)

Yaz ayları boyunca Mars, Satürn, Jüpiter ve Venüs’ü Güneş’in batışından sonra gökyüzünde birlikte gözlemleme fırsatı bulmuştuk. Geçen ay yüksekliği iyice azalmış olan Venüs, ekim ayının ilk günlerinden itibaren gün batımından sonra gözden kaybolmaya başlıyor ve bu dörtlüden ayrılıyor.

Geçen ay Güneş’in arkasından geçen Merkür’ün Güneş’le arasındaki açısal mesafe gün geçtikçe artıyor. Ancak Güneş’in batışından sonra ufuktan fazla yükselemeyeceğinden Merkür’ü bu ay gözlemlemek hayli zor.

Venüs ayın ilk günlerinde Güneş’in batışından sonra batı ufkunun üzerinde kısa süreliğine görülebilir. İlerleyen günlerde Güneş’le arasındaki açısal mesafe giderek azalan Venüs, 26 Ekim’de Güneş ile Dünya’nın arasından geçecek ve bu süreçte birkaç hafta boyunca gözlenemeyecek.

Mars ekim ayının ilk günlerinde güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor ve gece yarısından hemen sonra güneybatı ufkundan batıyor. Dünya’dan uzaklaşmaya devam eden Mars’ın parlaklığı her geçen gün azalıyor. Mars ayın ilerleyen günlerinde daha erken batacak olsa da ekim ayı Mars gözlemi için uygun zamanlardan. 18 Ekim’de Mars ve Ay çok yakın görünümde. İlkdördün evresinden iki gün önce ayrılan Ay’ı ve Mars’ı gün batımından sonra güney ufkunun üzerinde birlikte görebilirsiniz.

Terazi Takımyıldızı’ndaki Jüpiter ekim ayında gün batımından sonra güneybatı ufkunun üzerinde ortaya çıkıyor ve yaklaşık bir saat sonra batıyor. Ufkun üzerinde çok yükselmeyen Jüpiter’in gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde daha da kısalıyor. Jüpiter, 11 Ekim’de Ay ile yakın görünümde. Her iki gökcismini Güneş’in batışından sonra güneybatı ufkunun üzerinde birlikte görebilirsiniz. Jüpiter yeniay evresinden iki gün önce ayrılan Ay’ın doğusunda olacak.

Satürn ekim ayı boyunca hava karardıktan sonra güney-güneybatı ufkunun üzerinde ortaya çıkacak ve yaklaşık üç saat gözlemlenebilecek. Satürn’ün gözlem süresi ayın ilerleyen günlerinde giderek kısalıyor. 14 Ekim’de ise Satürn ve Ay gökyüzünde birbirine yakın görünecek. Her iki gökcismi Güneş’in batışından sonra güneybatı ufkunun üzerinde birlikte görülebilir.

Sonbaharda Kuzey Yarımküre’den gözlenebilecek derin uzay cisimlerinden biri Üçgen Gökadası. Üçgen Gökadası 14 Ekim’de gece yarısına yakın saatlerde gökyüzünde en yüksek noktaya ulaşacak. Işık kirliliğinden uzak ve berrak bir gökyüzünde Üçgen Gökadası’nı çıplak gözle fark etmeye çalışabilir ya da bir dürbün veya basit bir teleskop yardımıyla gözleyebilirsiniz.

Dünya’dan yaklaşık 2,7 milyon ışık yılı uzaktaki Üçgen Gökadası, Andromeda’dan sonra gökadamıza en yakın ikinci büyük sarmal gökada.

1 Ekim saat 23.00, 15 Ekim saat 22.00 ve 31 Ekim saat 21.00’de gökyüzünün genel görünümü

 

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

1. TÜBİTAK Liseler Arası İnsansız Hava Araçları Yarışması’nın başvuruları başladı. Başvuru için son tarih 23 Mart 2020.

Gökbilim ve Uzay

5. TÜBİTAK Uluslararası İnsansız Hava Araçları Yarışması başvuruları başladı. Başvurular 23 Mart’a kadar devam edecek ve bu yıldan itibaren çevrimiçi olarak yapılacak. Yarışma 15 - 20 Eylül 2020 tarihleri arasında Gaziantep Alleben Göleti’nde gerçekleştirilecek.

Gökbilim ve Uzay

Bu yıl 23.’sü düzenlenen Uluslararası Gökyüzü Gözlem Şenliği’nin başvuruları başladı. Başvurular 31 Mart’a kadar devam edecek. Etkinliğe bu yıl ilk defa yurt dışından da başvuru yapılabilecek. Şenliğe katılacak 1000 kişi nisan ayının ikinci haftasında kura ile belirlenecek.

Gökbilim ve Uzay

Şubat ayında Merkür ve Venüs, Güneş’in batışından sonra gökyüzünde. Mars, Jüpiter ve Satürn ise Güneş’in doğuşundan önce görülebilir. Merkür, şubat ayının ilk yarısında gün batımından sonra Venüs’le birlikte güneybatı ufkunun üzerinde görülebilir. Merkür, 10 Şubat’ta en büyük doğu uzanımı konumuna ulaşıyor. 

Gökbilim ve Uzay

1666 yılının Ocak ayında çevrenizdeki herkesin konuştuğu, Robert Hooke’un bitler, pireler ve benzer canlıların mikroskop altında görünümünü zengin görsellerle anlatan Micrographia kitabını almış olsaydınız muhtemelen yazarın araya sıkıştırdığı birkaç ilgisiz konuya bakıp şaşırabilirdiniz. 

Gökbilim ve Uzay

Çin’in Chang'e-4 uzay aracı geçtiğimiz yıl ocak ayında Ay’ın karanlık yüzüne iniş yaptı. Bugünlerde ise daha ileri bir teknolojiye sahip Chang’e-5 Ay’a yolculuk için gün sayıyor. Chang’e-5, Çin’in Ay’dan örnek getirmek üzere planlanan ilk uzay görevi.

Gökbilim ve Uzay

Nisan 2019’da ilk kez bir karadeliği doğrudan görüntülemeyi başaran 200 kişilik ekipte yer alan Prof. Dr. Feryal Özel ile Bilim Genç ekibi olarak bir söyleşi gerçekleştirdik.

Gökbilim ve Uzay

Erboğa Takımyıldızı’nın bir üyesi olan Proxima Centauri, Güneş Sistemi’ne en yakın yıldızdır. 2016 yılında gökbilim alanında yaşanan en önemli gelişmelerden biri, yıldızın etrafında dolanan bir gezegen keşfedilmesi olmuştu. Üstelik Proxima b adı verilen gezenin yaşama elverişli koşullara sahip olma ihtimali de var.

Gökbilim ve Uzay

Antik Çağ’ın Yunan filozoflarından ünlü matematikçi Pisagor, “Tellerin kıpırtısında geometri vardır, küreler arasındaki boşlukların hesaplanmasında da müzik” demiştir. Bundan dolayı, müzik aletlerindeki tellerin uzunluğu ile çıkardıkları sesler arasında bağlantı olduğunu öne süren ilk kişinin de MÖ 6. yüzyılda yaşayan Pisagor olduğu düşünülür.

Gökbilim ve Uzay

2020 yılı Dörtlük (Quadrantid) göktaşı yağmuruyla açılış yapıyor. Yılın ilk göktaşı yağmuru 3-4 Ocak’ta en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Dörtlük göktaşı yağmurunun en yüksek etkinliğe ulaştığı tarihte Ay ilkdördün evresinde. Bu tarihte berrak bir gökyüzünde ve şehir ışıklarından uzakta saatte maksimum 120 göktaşı görülebilir.