Skip to content Skip to navigation

Gazların Dansı

Namdar Gürsönmez
25/10/2019 - 17:02

Doğada maddenin katı, sıvı, gaz ve plazma olmak üzerine dört hâline rastlanır. Maddenin gaz hâlini katı ve sıvı hâllerinden ayıran en belirgin özellik, tanecikler arasında görece büyük boşluklar olmasıdır. “İdeal gaz modeli” olarak adlandırılan, gazların yapısını ve davranışlarını açıklamak için sıklıkla kullanılan modelde gaz taneciklerinin hacmi gazın kapladığı hacimle kıyaslandığında çok küçük olduğu için uzayda hacim kaplamadığı ve sadece elastik çarpışmalar (yani çarpışma sonucunda kinetik enerji kaybı olmaz) yaparak birbirleriyle etkileştikleri varsayılır. Gerçekte ideal gaz tanımına uyan bir gaz olmasa da model gazların çok çeşitli koşullar altındaki özelliklerini ve davranışlarını başarılı bir biçimde açıklar.

İdeal gazların hareketlerini ve birbirleriyle etkileşmelerini bilardo ya da pinpon toplarınınkine benzetebiliriz. Bu etkinliğimizde de pinpon toplarını kullanarak maddenin gaz hâlinin bir benzetimini yapacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 1 adet 15 x 20 x 35 cm boyutlarında tel kafes (yan tarafları açık)
  • 2 adet 16 x 25 cm boyutlarında maket karton
  • 12 adet pinpon topu
  • 1 adet akrilik boya (kırmız, lacivert ve sarı )
  • 1 adet boya fırçası
  • Silikon tabancası ve silikon
  • Saç kurutma makinesi

Ne Yapıyoruz?

 

. Etkinliğimize pinpon toplarını akrilik boya ile boyayarak başlıyoruz.

  • Pinpon toplarından ikisini lacivert, birer tanesini ise kırmızı ve sarı renkli akrilik boya ile boyayalım.

. Tel kafesin bir tarafına maket kartonlardan birini silikon kullanarak sabitleyelim.

 

. Sekiz adet beyaz, iki adet lacivert, birer adet sarı ve kırmızı pinpon topunu gaz kafesinin içine atalım. Açık kalan yan tarafı ise diğer maket kartonla kapatalım.

. Gaz kafesi modelimiz hazır. Artık saç kurutma makinesini kullanarak taneciklerin hareketini gözlemleyebiliriz.

Ne Oldu?

Hava büyük oranda azot ve oksijen gazlarından oluşur. Karbondioksit, su buharı ve diğer gazların oranı ise azdır. Gaz kafesi modelimizde beyaz pinpon topları azot moleküllerini, lacivert pinpon topları oksijen moleküllerini, sarı pinpon toplarıysa karbondioksit ve diğer gazları temsil ediyor. Kırmız pinpon topunu ise bir gaz molekülünün hareketini takip etmek için kullanacağız.

 

 

Gözlemlediğimiz gibi aralarında çok büyük boşluklar olan gaz tanecikleri sürekli hareket hâlindedir. Moleküller arasında yaşanan çarpışmalar, bir molekülden diğerine enerji aktarılmasına ve moleküllerin hareket yönünün değişmesine sebep olur.

 

Kaynak:
  • Komisyon,8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012.
  • Komisyon,6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2015.
 
Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

İlgili İçerikler

Kimya

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız. Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına hazırladığımız diğer yazılara ulaşmak için tıklayın.

Kimya

Orta Doğu Teknik Üniversitesi tarafından üniversite ve lise öğrencilerine konuşma yapmak üzere Türkiye’ye gelen Nobel ödüllü Prof. Dr. Agre başarı hikâyesini Bilim Genç’e anlattı.

Kimya

Herhangi bir maddenin bir molü atomlarının ya da moleküllerinin belirli bir sayısıdır. Bu değer Avogadro sayısıyla ifade edilir. Avogadro sayısının ismi İtalyan bilim insanı Amedeo Avogadro’dan gelir.

Kimya

Massachusetts Teknoloji Enstitüsünde (MIT) çalışan Kehang Cui ve Brian L. Wardle, bilinen en kara malzemeyi üretti. Malzeme, üzerine düşen ışığın %99,995’inden fazlasını soğuruyor.

Kimya

Kimyacılar, yapılarında meydana gelen değişimleri öğrenmek için genellikle maddeleri ısıtır. Katı hâldeki maddelerin bazıları ısıtıldıklarında erir bazıları sıvı hâle geçmeden doğrudan buharlaşır yani süblimleşir. Sıvılar ise genellikle gaz hâle geçer. Soğutulduklarında eski hâllerine dönerler.

Kimya

Nobel Kimya Ödülü’nün 2019 yılındaki sahipleri, Austin’deki Texas Üniversitesinden John B. Goodenough, New York Eyalet Üniversitesinden M. Stanley Whittingham ve Meijo Üniversitesinden Akira Yoshino oldu. Araştırmacıların lityum iyon pillerin geliştirilmesine yaptıkları önemli katkılar sebebiyle ödüle layık görüldükleri açıklandı.

Kimya

Georgia Teknoloji Enstitüsünden Paul Kohl ve arkadaşları güneş ışığına maruz kaldığında kendiliğinden yok olan bir tür plastik malzeme geliştirdi.

Kimya

Laboratuvar ortamında üretilen bir malzeme tıpkı gerçek bir doku gibi metabolik reaksiyonları gerçekleştirebilir, aynı zamanda vücutla uyumlu olabilir mi? Bilim kurgu filmlerinde karşılaşabileceğimiz bu durum biyolojik nanomalzemeler sayesinde mümkün olabilir.

Kimya

Yeryüzünün pek çok bölgesinde insanlar temiz suya erişmekte güçlük geçiyor. Üstelik küresel iklim değişikliği ve insan etkinlikleri sebebiyle gelecekte durumun daha da kötüleşme ihtimali var. Bu soruna çare bulmak için çalışmalar yapan Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesinden Prof. Dr. Omar Yaghi ve arkadaşları, atmosferden su buharı toplayarak içme suyu üreten bir cihaz geliştirdi.

Kimya

Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan Dr. Hnin Yin Yin Nyein ve arkadaşları, teri analiz eden bir sensör geliştirdi. Sensörün tasarımı ve üretimi Science Advances’ta yayımlanan makalede detaylı bir biçimde açıklandı.