Skip to content Skip to navigation

Genler Sporcuların Performansını Etkiler mi?

Dr. Tuba Sarıgül
11/08/2017 - 10:59

Kalıtımın insanların fiziksel performansı üzerinde önemli etkileri olduğu biliniyor. Bugüne kadar yapılan araştırmalar 200’den fazla genin fiziksel performansla ilişkili olduğunu gösteriyor. Ancak genlerin fiziksel performans üzerindeki etkisinin ne kadar olduğunu belirlemek, birçok farklı faktörün etkili olduğu bir özellik olması nedeniyle, çok kolay değil.

Vücut yapısı, dayanıklılık ve güç sporcuların performansını belirleyen temel etkenler. Genetik faktörlerin bu özellikler üzerindeki etkisi ise aynı düzeyde değil. Aynı zamanda her spor dalının kendine has özellikleri olduğu için, her spor dalıyla uğraşan sporcuların sahip olması gereken fiziksel özellikler birbirinden farklı. Örneğin basketbolda boy önemli bir özellik ve genetik faktörlerin boy üzerindeki etkisi hayli yüksek (%60-%80).

Vücuttaki farklı sistemlerin (iskelet kas, kalp damar, solunum, sinir sistemleri gibi) fiziksel performans üzerinde etkisi var. Örneğin oksijenin dokulara düzenli olarak ulaştırılabilmesi kasların işlevini yerine getirebilmesi açısından hayli önemli. Maksimal oksijen tüketimi (VO2max) olarak ifade edilen bu özellik üzerinde genetik faktörlerin etkisi yaklaşık %50. Benzer şekilde kalp tarafından pompalanan kan hacmi üzerinde genetik faktörlerin etkisi %42-%46 arasında.

Kas kuvveti ve kasılma hızına bağlı olarak kaslar tarafından üretilen güç, bütün spor dalları (özellikle kısa mesafe koşusu, yüksek atlama, uzun atlama gibi bazı spor dalları) için hayli önemli. Genetik faktörlerin kaslar tarafından üretilen güç üzerindeki etkisinin kasın türüne ve yapısına bağlı olarak %30-%83 arasında olduğu öngörülüyor.

Farklı genlerin fiziksel performans üzerinde etkisi olduğu bilinse de, son yıllarda genetik faktörlerin rolünü belirlemek üzere yapılan araştırmalarda özellikle iki genin katkısı daha ayrıntılı olarak anlaşıldı. Bu genlerden ACE kan damarlarının daralmasından, kan basıncından ve kanın dolaşım sistemindeki hareketinin kontrol edilmesinden sorumlu. ATCN-3 geni ise kasların güçlü ve hızlı bir şekilde kasılmasından sorumlu. Bu genin iki farklı şekli (X ve R alelleri) bulunur. Araştırmalar gücün önemli olduğu spor dallarındaki sporcuların (örneğin kısa mesafe koşucuları) R aleline, dayanıklılık gerektiren spor dallarındaki sporcuların ise X aleline sahip olduğunu gösteriyor.

Genetik alt yapının uygun olması, yeterli düzeyde antrenmanla desteklenmesi durumunda sporculara avantaj sağlayabilir. Ancak genlerle fiziksel performans arasındaki ilişki, çocukluk döneminde uygulanacak genetik testlerle geleceğin yetenekli sporcularının belirlenmesine yetecek kadar güçlü değil.

İlgili İçerikler

Spor

19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı’na özel olarak, ülkemizi hem Avrupa hem de dünya şampiyonalarında temsil eden ve önemli başarılar kazanan milli karatecimiz Serap Özçelik Arapoğlu ile Bilim Genç okurları için bir söyleşi gerçekleştirdik.

Spor

Hem bedeninizi hem beyninizi aktif şekilde kullanabileceğiniz bir spor dalı ilginizi çeker mi? Cevabınız “Evet!” ise oryantiring sporunu çok sevebilirsiniz. Gelin, spor yaparken yön bulma ve odaklanma gibi bilişsel becerilerinizi de geliştirebileceğiniz bu sporu daha yakından tanıyalım.

Spor

Bilim Genç olarak 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı dolayısıyla mayıs ayında objektiflerinizi spora odaklayarak spor alanlarını, spor ekipmanlarını ve anlık spor hareketlerini fotoğraflarınıza aktarmanızı istiyoruz. Fotoğrafınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #Spor etiketini eklemeyi unutmayın.

Spor

Kış sporlarıyla ilgilenen sporcuların karşı karşıya kaldıkları zorlukların nasıl üstesinden geldiklerini, bilim ve teknolojinin kış sporlarını nasıl etkilediğini birlikte inceleyelim.

Spor

Bir grup bilim insanının yakın zamanlarda Amerikan Kimya Derneği’nin 254. toplantısında sunduğu araştırma sonuçlarına göre, insanların bağırsak florasındaki bir bakteri türü atletlerin performansını önemli ölçüde artırıyor.

Spor

Olimpiyatlardaki rekorları ve madalyaları ile yakından tanıdığımız Michael Phelps’in onu diğer yüzücülerden ayıran bir özelliği var.

Spor

Isınma hareketleri kalbi ve dolaşım sistemini aşama aşama hızlandırarak vücudu fiziksel egzersize hazırlar. Isınma hareketleri sırasında...

Spor

İlk Olimpik Türk Pentatlet İlke Özyüksel ile sizler için keyifli bir söyleşi gerçekleştirdik.

Spor

İnsanlar “rahatsız, bunaltıcı, güzel görünmüyor, saçlarım dağılıyor” gibi nedenlerle kask takma konusunda isteksiz davranabiliyor.

Spor

Milli güreşçimiz, olimpiyat şampiyonu Taha Akgül ile Bilim Genç okurları için kısa bir söyleşi gerçekleştirdik.