Skip to content Skip to navigation

Görsel Yanılsamalar Nasıl Oluşur?

Dr. Melis Savaşan Söğüt
04/10/2019 - 18:03

Bazı resim ya da fotoğraflara baktığımızda onları aslında olduklarından farklı şekilde algılarız. Görsel yanılsama ya da optik illüzyon adı verilen bu olay ışık, objenin rengi ve deseni gibi faktörlerin etkisiyle ortaya çıkar. Yani bir anlamda beynimiz kandırılır.

Gözümüze gelen ışınlar gözbebeğinden geçerek gözün arkasında bulunan retinaya ulaşır. Retinadaki ışığa duyarlı sinir hücreleri, gelen ışığı sinir sinyallerine çevirir ve oluşan sinyalleri beyinde görsel verilerin işlendiği merkeze iletir. Ancak bazen algılanan görüntü ile gerçekte var olan görüntü birbirinden farklı olabilir.

Görsel yanılsamalar genel olarak üç gruba ayrılabilir.

Fizyolojik yanılsamalar, ışık ve renk farklılıkları veya harekete bağlı olarak gözlerin ya da beynin aşırı uyarı alması sonucunda, aslında var olmayan resim ya da desenlerin görüldüğü görsel yanılsamalardır. Bu yanılsamalarda, dış uyaranların görme sürecinin farklı aşamalarında beyni birden fazla kez uyararak görüntünün algısında değişiklik oluşturduğu düşünülüyor.

Değişmez yanılsamalar, birden çok resmin bir araya gelerek farklı bir resim oluşturduğu görsel yanılsamalardır. Bu durumda ana resmi oluşturan resimlerin her biri kolaylıkla ayırt edilebilir. Ancak ana resim, onu oluşturan küçük resimlerden tamamen farklıdır. Küçük resimler arasında boşluklar olsa da beynimiz bu boşlukları doldurarak büyük ana resmin algılanmasını sağlar. Bu nedenle resmin farklı kısımlarına odaklandığımızda farklı görüntüler görebiliriz.

Algısal yanılsamalar, kişinin bakış açısına bağlı olarak bilinçli olmayan çıkarımlar yapması sonucu ortaya çıkan görsel yanılsamalardır.

Görsel yanılsamalar üzerinde yapılan araştırmalar, sinirbilimcilerin göz ve beyin arasındaki etkileşimle ve beynin algısal boşlukları nasıl anlamlandırdığıyla ilgili çok değerli bilgiler elde etmesini sağlıyor. Görsel yanılsamaların nasıl gerçekleştiğinin beyindeki mekanizmasının anlaşılması günlük hayatta da kullanılabiliyor. Örneğin pilotlar havadayken bazen var olmayan ufuk çizgisi ya da daralan uçak pisti gibi görsel yanılsamalarla karşılaşabiliyor. Bu gibi durumları fark etmek ve bu durumda uçağı güvenle indirebilmek için pilotlara özel eğitimler veriliyor.

Ayrıca bazı ülkeler trafikte görsel yanılsamalardan yararlanıyor. Yollara çizilen ve üç boyutlu algılanan yaya geçitleri ile sürücülerin yavaşlaması ve kazaların önlenmesi amaçlanıyor.

Kaynaklar
Yazar Hakkında:
Dr. Melis Savaşan Söğüt
Gebze Teknik Üniversitesi Axanlab Üyesi

İlgili İçerikler

Beyin ve Sinir Bilim

Anılar ve yaşam tecrübeleri sanki ayrılmaz ikililermiş gibi görünür. Ancak bir grup araştırmacı, yakın zamanlarda Nature Neuroscience’ta yayımladıkları bir makalede, beyinlerindeki sinir hücrelerini uyararak laboratuvar hayvanlarının zihninde yapay anılar oluşturmayı başardıklarını açıkladı.

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler,

Önce, eylül ayında sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım:

Matjas Zigman
Mat (Belgrad), 1970

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, önce geçen ay sorduğumuz problemin çözümünü sizlerle paylaşıyoruz: Klavdiya Tuşavina, Smena, 1938.

Beyin ve Sinir Bilim

1999’da vizyona giren Matrix filminde ana karakter Neo, Headjack olarak isimlendirilen bir beyin-bilgisayar arayüzü sayesinde Matrix dünyasına girebiliyordu. Neo’nun kafatasının arkasında yer alan bağlantı girişi sayesinde bu cihaz binlerce küçük bağlantı boyunca beynin derinliklerine ulaşabiliyordu. Headjack bilgisayarlara bağlanıyor ve bu şekilde insanlar bir sanal gerçeklik dünyası olan Matrix'e giriş yapabiliyordu.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Temmuz 2019 probleminin çözümüne ve Ağustos 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Çok acıktığınızı ve arkadaşlarınızla beraber en sevdiğiniz ev yapımı hamburgerciye gittiğinizi hayal edin. Büyük bir iştahla siparişinizi verdiniz. Ancak yan masada oturan kişi meyve suyunu höpürdeterek içiyor. Çok rahatsız oluyor ve hemen orayı terk ediyorsunuz.

Beyin ve Sinir Bilim

Bazen zamanın nasıl geçtiğini anlayamayız. Akşam olmak üzeredir ancak biz hâlâ gün ortasındaymışız gibi hissederiz. Bunun tam tersine trafiğin çok yoğun olduğu bir yerde zaman bir türlü geçmek bilmez. Peki nasıl oluyor da beynimiz zamanı farklı biçimlerde algılayabiliyor?

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Haziran 2019 probleminin çözümüne ve Temmuz 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Hiç elinizin ya da ayağınızın uyuşması nedeniyle art arda iğneler batıyormuş gibi hissettiğiniz oldu mu? Karıncalanma dediğimiz bu olay uzun süre alışılmadık pozisyonda durduğumuzda ortaya çıkar.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Mayıs 2019 probleminin çözümüne ve Haziran 2019 problemine yer veriyoruz.