Skip to content Skip to navigation

İki Elin Sadece Sesi mi Var?

Mine İmren
10/10/2018 - 14:16

Bazılarımız sağ elimizi bazılarımız sol elimizi etkin bir şekilde kullanırız. Hangi elimizi daha etkin bir şekilde kullandığımız erken çocukluk döneminden itibaren belirgin hale gelir. İnsanlar arasında sağ elini kullananların oranının %90, sol elini kullananların oranının yaklaşık %10 ve her iki elini de kullananların oranının ise %1’den az olduğu biliniyor. Her iki elini de etkin bir şekilde kullanabilen bireyler “ambidextrous” (ambidekströz/iki elli) olarak adlandırılıyor. Hangi elin etkin kullanıldığı kısmen genler tarafından kontrol ediliyor.

İnsanların genellikle neden ellerinden birini etkin bir şekilde kullanabildiği sorusunu daha önce Soru-Cevap köşemizde yanıtlamıştık.

Peki, sağ el kullanımı neden bu kadar yaygın?

Beyin iki yarı küreden oluşur. Beynin sağ ve sol yarı küreleri farklı işlevleri yerine getirir. Beynin sol yarı küresi bedenin sağ bölümünden, beynin sağ yarı küresi ise bedenin sol bölümünden sorumludur. Bu durum beyin asimetrisi olarak isimlendirilir. Örneğin toplumun genelinde dil becerisinin gelişiminde beynin sol yarı küresinin daha fazla işlevi vardır. Özellikle sağ elini etkin bir şekilde kullanan insanlarda dil becerisinin gelişiminde beynin sol yarı küresinin işlevi daha baskındır. Ancak sol elini etkin bir şekilde kullanan insanlarda bu oran daha düşüktür. İnsanların çoğunun tek elini etkin bir şekilde kullanmasının, bazı bilişsel işlevlerin (örneğin dil becerisi, yüz tanıma) kontrol edilmesinde beynin yarı kürelerinden birinin etkisinin daha baskın olmasıyla bağlantılı olabileceği düşünülüyor.

Geçmişte sol elini kullanan bireyler anormal olarak görülür ve sağ ellerini kullanmaya zorlanırlardı. 19. yüzyılda ise sol el kullanımının anormal bir durum olmadığını, hatta her iki eli de kullanmanın önemli faydalarının olduğunu öne süren John Jackson iki elini de etkin bir şekilde kullananlar için bir dernek bile kurmuştu. Jackson ve onunla aynı görüşte olanlara göre tek el kullanımı ile beynin bir yarı küresinin potansiyeli yeterince değerlendirilmiyor, bu nedenle iki elini de etkin bir şekilde kullanmak beynin her iki yarı küresinin potansiyelinin en iyi şekilde kullanılması anlamına geliyordu.

Günümüzde bu iddiaların bilimsel bir temeli olmadığı anlaşıldı. Bazı bilimsel araştırmalar iki eli de kullanmanın bilişsel performansı olumlu etkilediği görüşünün aksini gösteriyor. Örneğin Neuropsychologia dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, sağ elini etkin bir şekilde kullanan bireyler ile sol elini etkin bir şekilde kullanan bireylerin zekâ testinden (IQ) aldıkları ortalama puanlar arasında belirgin bir fark yok. İki elini de kullanan bireyler ise zekâ testinin özellikle aritmetik, bellek ve akıl yürütmeyle ilgili alanlarında belirgin düzeyde daha düşük performans gösterdi. Auckland Üniversitesi’nden Michael Corballis bu sonuçların iki elini de kullanan bireylerde beynin yarı küreleri arasında, sinir iletilerinin aktarım süreçlerindeki problemden kaynaklanabileceğini söylüyor.

İki eli de kullanmanın dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, kaygı bozukluğu, demans (toplumda bunama olarak bilinir), otizm gibi bozukluklarla ilişkili olduğunu gösteren araştırmalar var. Ancak bilim insanları bu konuda kesin sonuçlara ulaşmak için daha fazla araştırma yapılması gerektiğini belirtiyor.

İki eli de kullanmanın bazı bilişsel ve psikolojik bozukluklarla ilişkili olduğunu gösteren araştırmalar olsa da spor, müzik ve sanat alanın başarılı isimler arasında iki elini de kullananlar var. Bu isimler arasında en bilinenlerinden biri Leonardo da Vinci.

 

Kaynaklar:

 

Yazar Hakkında:
Mine İmren
Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Araştırma Görevlisi

İlgili İçerikler

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Mayıs 2019 probleminin çözümüne ve Haziran 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Uluslararası bir araştırma grubu, farelerin gözlerine nanoparçacıklar (boyutları metrenin milyarda biri ölçeğinde olan parçacıklar) enjekte ederek kızılötesi ışığı algılamalarını sağladı. Çalışma ile ilgili makale Dr. Yuqian Ma ve arkadaşları tarafından Cell’de yayımlandı.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Nisan 2019 probleminin çözümüne ve Mayıs 2019 problemine yer veriyoruz.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Mart 2019 probleminin çözümüne ve Nisan 2019 problemine yer veriyoruz.

Beyin ve Sinir Bilim

Columbia Üniversitesi’nde çalışan bir grup mühendis, insan düşüncesini sese çeviren bir teknoloji geliştirdi. Beyin sinyallerini takip eden sistem, algıladığı kelimeleri anlaşılır bir biçimde telaffuz edebiliyor. Gelecekte, konuşma sorunları yaşayan insanların bu teknoloji sayesinde iletişim kurması mümkün olabilir.

Beyin ve Sinir Bilim

Yeni bilgiler öğrenmek ya da yeni bir hobi edinmek konusunda uzman olan beynimizde bu süreçte birtakım değişiklikler meydana geldiğini biliyor muydunuz? Gelin, bu süreci daha yakından inceleyelim.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Şubat 2019 probleminin çözümüne ve Mart 2019 problemine yer veriyoruz.

Beyin ve Sinir Bilim

Günümüze kadar denge ve hareket olaylarını kontrol eden yapı olarak bilinen beyinciğin sosyal davranışların kontrol edilmesinde de işlevi olabilir.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ocak 2019 probleminin çözümüne ve Şubat 2019 problemine yer veriyoruz.

Beyin ve Sinir Bilim

 Türkiye Zekâ Vakfı (TZV) tarafından düzenlenen 24. Türkiye Zekâ Oyunları Yarışması Oyun 2019’un başvuruları bugün başladı.