Skip to content Skip to navigation

İki Yeni Atomaltı Parçacık Bulundu

Dr. Mahir E. Ocak
27/11/2014 - 16:08

Günlük hayatta aşina olduğumuz bütün maddeler, atomlardan meydan gelir. Her ne kadar atom kelimesi Eski Yunancada “bölünemez” anlamına gelse de atomlar daha küçük yapı taşlarından oluşur. Atomların merkezinde, içinde protonlar ve nötronlar bulunan yoğun bir çekirdek vardır. Çekirdek ise bir elektron bulutu tarafından çevrelenir.

Parçacık fiziğinin standart modeline göre elektronlar temel parçacıktır. Yani kendisinden daha küçük bileşenlere bölünemezler. Ancak protonlar ve nötronlar temel parçacık değildirler. Kuark adı verilen temel parçacıkların bir araya gelmesiyle oluşurlar.

Standart modelde doğada serbest halde bulunabilen temel parçacıklara leptonlar denir. Bu gruba ait parçacıkların en bilinen örneği elektrondur. Kuarklar ise kendileri temel parçacık olmalarına rağmen doğada serbest halde gözlemlenemedikleri için lepton sınıfına girmez. Kuarkların bir araya gelmesiyle oluşan ve doğada serbest olarak gözlemlenebilen parçacıklar iki sınıfa ayrılır. Mezon olarak adlandırılan parçacılar iki kuarktan, baryon olarak adlandırılan parçacıklar ise üç kuarktan oluşur. Mezonların ve baryonların, yani kuarklardan oluşan parçacıkların, genel adı ise hadrondur. Protonlar ve nötronlar üç kuarktan oluşan parçacıklar oldukları için baryon sınıfına girer.

Parçacık fiziğinin standart modeline göre çok sayıda parçacık vardır. Ancak bunların çoğunu günlük hayatta gözlemleyemeyiz, çünkü kararsızdırlar. Çeşitli fiziksel süreçler bu parçacıkların oluşmasına sebep olsa da, kısa süre içinde parçalanarak başka maddelere ve enerjiye dönüşürler.

Parçacık fiziği ile ilgili yapılan araştırmaların amaçlarından biri de standart model tarafından varlıkları tahmin edilen, fakat doğada gözlemlenemeyen parçacıkları keşfetmeye ve özelliklerini incelemeye çalışarak standart modeli test etmektir. Böylece kuramdaki muhtemel hataları fark etmek ve kuramı daha da mükemmelleştirmek mümkün olur. Bu amaçla çalışmalar yapan en önemli merkezlerden biri, İsviçre’deki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN). Yakın zamanlarda yapılan bazı deneyler sırasında standart model tarafından varlıkları tahmin edilen, fakat daha önce gözlemlenememiş iki parçacık keşfedildi. Xi_b ve Xi_b* adı verilen parçacıklar üç kuarktan oluşuyor yani baryon sınıfına giriyor. Yeni keşfedilen parçacıkların kütlesi, protonun kütlesinin yaklaşık altı katı.

 

CERN'deki deneylerde kullanılan bir dedektörün kurulum aşaması

 

1

İlgili İçerikler

Fizik

James Watt’ın buhar motorunu keşfetmesi Sanayi Devrimi’nin başlangıcı olarak kabul edilir. James Watt, buhar motorunu madenlerde ortaya çıkan suyun dışarı pompalanması için etkili bir yöntem ararken geliştirdi. İlk yazımızda Arşimet, 12. yüzyılda yaşayan el-Cezeri ve 16. yüzyılda yaşayan Takiyüddin’in suyun yukarı taşınması için geliştirdikleri düzenekleri anlatmıştık.

Fizik

Uluslararası bir araştırma grubu, araçların arka kısımlarına hava püskürten cihazlar yerleştirerek hava sürtünmesini azaltmayı başardı. Dr. Ruiying Li ve arkadaşları tarafından yapılan araştırmanın sonuçları Physical Review Fluids’te yayımlandı.

Fizik

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemelerden güneş enerjisi ile çalışan bir yel değirmeni düzeneği tasarlayarak enerji dönüşümünü gözlemleyeceğiz.

Fizik

Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü ve Zürih Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacı, aşırı derecede düşük sıcaklıklara soğutulduğunda bile suyun donmasını engelleyen bir yöntem geliştirdi. 

Fizik

Nano ölçekteki malzemelerin özelliklerinin anlaşılması için gerçekleştirdiği uluslararası düzeyde üstün nitelikli çalışmalarıyla 2018 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’ne layık görülen Doç. Dr. Hasan Şahin ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Gözümüz karanlık veya aydınlık ortamlarda, nesnelerin çok uzakta ya da çok yakında olduğu durumlarda net görüntüler oluşturabiliyor. Etkileyici fotoğraflar çekebilmek içinse fotoğraf makinesinde doğru ayarların yapılması gerekiyor. Gelin, görüntü oluşturma özelliğine sahip olan insan gözü ile fotoğraf makinesini karşılaştıralım.

Fizik

İletken, yüksüz iki levhanın birbirine paralel biçimde boşlukta konumlandırıldığını düşünelim. Klasik elektromanyetik kuram levhalara net bir elektriksel kuvvet etki etmeyeceğini söyler. Ancak gerçekte durum çok daha farklıdır. 

Fizik

Günümüzde sıcaklığı ölçmek hayli kolay. Peki, geçmişte insanlar sıcaklığı nasıl tanımlamıştı ve sıcaklığı nasıl ölçmüşlerdi? Gelin, termometrenin tarihî yolculuğuna birlikte göz atalım.

Fizik

Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde, nişasta ve su kullanarak hazırladığımız oobleck ile üzerine kuvvet uygulandığında akışkanlığı değişen yani bazen sıvı bazen de katı gibi davranan maddelerin özelliklerini inceliyoruz.

Fizik

Bir önceki yazımızda kuantum bilgisayarlardan bahsetmiştik. Bu yazımızda ise kuatum bilgisayarlarda bilginin kodlandığı ve işlendiği temel birimler olan kübitlere değineceğiz.