Skip to content Skip to navigation

InSight Mars Kâşifi ve Mars Kabuğunda İlk Çekiç Darbesi

Doç. Dr. Timur Şahin
09/04/2019 - 14:03

NASA/JPL-Caltech

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından gezegenin iç yapısını incelemek amacıyla Mars’a gönderilen InSight (Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport) uzay aracı 26 Kasım 2018’de gezegenin yüzeyine inmişti. Uzay aracının konumlandığı, Elysium Planitia (Elysium, Eski Yunancada yaşam sonrası cenneti temsil etmek için kullanılır, Planitia ise Latince düz alan anlamına gelir) olarak adlandırılan bölge Mars’ın ekvatoruna çok yakın. Ayrıca geçmişte volkanik faaliyetlerin gerçekleştiği düşünülen bir bölgenin de yakınında yer alıyor. İniş için özellikle ekvator bölgesine yakın bir alanın seçilmesinin sebebi, uzay aracının kullandığı enerjiyi üzerindeki güneş gözelerinden sağlaması. Ekvator bölgesi yılın her döneminde güneş ışığı aldığı için uzay aracının enerji sıkıntısı yaşaması beklenmiyor.

NASA/JPL-Caltech - Mars Global Surveyor uzay aracı tarafından elde edilen verilerle oluşturulan haritada InSight uzay aracının iniş sahası görülüyor. İniş sahası, Curiosity uzay aracının iniş yaptığı Gale Krateri’ne 600 km uzaklıkta. Haritada yükseltisi en az olan bölgeler koyu mavi ile yükseltisi en fazla olan bölgeler ise beyaz renkte görülüyor. Yeşil ve turuncu bölgeler arasında yaklaşık 4 km yükselti farkı var.

Elysium Planitia, daha önceleri bilimsel araştırmalar için Mars’a gönderilmiş Curiosity (2012), Viking 2 (1976), Spirit (2004) ve Opportunity (2004) uzay araçlarının indiği bölgelere de yakın konumda. InSight’ın deprem dalgaları, ısı taşınımı, gezegenin büyüklüğü ve yapısı ile ilgili ölçümler yaparak Mars’taki kayaçlar ve toprak yapısı hakkında detaylı bilgi toplaması amaçlanıyor.

InSight uzay aracı ve üzerindeki ısıölçer (HP3) ve depremölçer (SEIS) cihazları

InSight’ın üzerinde Mars’taki deprem dalgalarını tespit etmek için Fransız Uzay Ajansı (CNES) tarafından geliştirilen bir depremölçer (SEIS) bulunuyor. Bu depremölçer toprak yapısı hakkında bilgi verecek. Böylece Mars yüzeyine çarpan meteoritlerin oluşturacağı titreşimleri de tespit etmek mümkün olacak. Depremölçer yardımı ile Mars’ın iç yapısının katı mı yoksa sıvı mı olduğu da belirlenmeye çalışılacak.

NASA/JPL-Caltech - InSight uzay aracı depremölçer cihazını Mars yüzeyine yerleştiriyor.

Alman Havacılık ve Uzay Araştırmaları Merkezi (DLR) tarafından geliştirilen ve HP3 adı verilen bir cihaz yardımı ile yüzeyin alt katmanlarındaki ısı akışının ölçülmesi planlanıyor. Isıölçer üzerinde 14 sıcaklık sensörü bulunuyor. Veri toplamak için Mole (Köstebek) olarak adlandırılan sonda yüzeyde delikler açıyor. Kazı işlemi sırasında açığa çıkan ısı HP3 tarafından ölçülen sıcaklıkları olumsuz yönde etkilediğinden, her dört saatlik kazı sonrasında cihaz iki Mars günü için durduruluyor ve soğuması bekleniyor. Bir Mars günü bir Dünya gününden sadece 40 dakika daha uzun. Mole, ilk sondajı 28 Şubat’ta yaptı. Dört saat süren kazı sırasında derinlikleri 18 ile 50 cm arasında değişen delikler açıldı.

Geceleri hızlı bir şekilde soğuyan ve gün ışığında hızla ısınan Kızıl Gezegen üzerinde InSight tarafından gerçekleştirilen yüzey tarama faaliyetlerinin bir Mars yılı yani 687 Dünya günü içinde tamamlanması planlanıyor.   

 

Yazar Hakkında:
Doç. Dr. Timur Şahin
Akdeniz Üniversitesi Uzay Bilimleri ve Teknolojileri Bölümü

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Mars ile Jüpiter’in yörüngeleri arasındaki bölgede yer alan Asteroit Kuşağı’ndaki Hygiea’ın bu dört kriterden ilk üçünü sağladığı biliniyordu. Ancak geçmişte gökcisminin şeklinin tam olarak nasıl olduğu hakkında bir fikir edinilememişti.

Gökbilim ve Uzay

Yılın son ayında gökyüzünde çıplak gözle gözleyebileceğiniz beş gezegeni de görme fırsatı bulabilirsiniz. Mars ve Merkür aralık ayında Güneş’in doğuşundan önce gökyüzünde. Ayın ilk yarısında Merkür ve Mars'ı Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Spika ile birlikte doğu-güneydoğu ufkunun üzerinde görebilirsiniz.

Gökbilim ve Uzay

Yakın zamanlarda Avrupa Güney Gözlemevi’nde (ESO) kurulu Çok Büyük Teleskop’ta (VLT) bulunan X-shooter tayfçekeri yardımıyla elde edilen tayfları analiz eden araştırmacılar, yeni oluşmuş ağır bir elementi ilk kez gözlemsel olarak tespit etti.

Gökbilim ve Uzay

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Nükleer Radyasyon Dedektörleri Uygulama ve Araştırma Merkezinde (NÜRDAM) Türk bilim insanları tarafından geliştirilen ve üretilen yerli nükleer radyasyon dedektörleri radyasyon ölçümlerin hassas ve güvenli bir şekilde yapılmasına imkân sağlayabilecek.

Gökbilim ve Uzay

Günümüzde gezegenleri, yıldızları, gökadaları, bulutsuları ve diğer gökcisimlerini gözlemlemek için gelişmiş gözlemevleri yani rasathaneler kullanılıyor. Bu rasathanelerin bazıları yeryüzünde kuruluyken bazıları uzayda görev yapıyor. 

Gökbilim ve Uzay

Satürn hiç de fotoğrafta görüldüğü gibi sakin bir yer değil. Güneş Sistemi’nin bilinen en fazla uyduya sahip gezegeni olan Satürn’ün atmosferinde devasa fırtınalar gerçekleşiyor.

Gökbilim ve Uzay

Kasım ayında nadir gerçekleşen bir gök olayına tanık olabilirsiniz. Merkür, 11 Kasım’da Güneş’in önünden geçiyor. Ancak unutmayın! Geçişi ister çıplak gözle, ister dürbünle, ister teleskopla gözlemleyin, mutlaka uygun bir güneş filtresi kullanmaya dikkat edin. Çünkü Güneş’e doğrudan bakmak gözünüzde kalıcı hasarlara neden olabilir.

Gökbilim ve Uzay

Hawaii’deki Mauna Kea Dağı’ndaki Subaru Teleskobu’yla yapılan gözemler sonucunda Satürn’ün 20 yeni uydusu keşfedildi. Böylece Satürn’ün bilinen uydularının sayısı 82’ye çıktı.

Gökbilim ve Uzay

Mars, 2 Eylül’de yörünge hareketi sırasında Güneş’in arkasından geçmişti. Bu süreçte Güneş ile aralarındaki açısal mesafe küçük olduğundan Mars’ı Güneş’in parlaklığı nedeniyle birkaç hafta boyunca gözlemlemek mümkün olmadı. Mars ekim ayının ortasından itibaren doğu ufkunun üzerinde tekrar ortaya çıkıyor.

Gökbilim ve Uzay

Trigonometri lisede matematik dersinde karşılaştığınız ve belki de anlamakta zorlandığınız konulardan biri. Dik üçgenlerin iç açıları ve kenar uzunlukları arasındaki bağlantılarla ilgili matematiğin bu dalı size soyut gelebilir. Geçmişte insanlar denizcilikte, haritacılıkta ve astronomi yani gökbilimde karşılaştıkları problemleri çözmek için trigonometriden faydalandı.