Skip to content Skip to navigation

Karagöz, Kahve, Çinicilik... Ülkemizin Somut Olmayan Kültürel Mirası

Nurulhude Baykal
17/10/2018 - 15:17

Kültürel miras denilince aklınıza ne geliyor? Her yıl binlerce ziyaretçinin akınına uğrayan geçmiş medeniyetlere ait tarihi kalıntılar mı? Müzelerde sergilenen nesneler mi? Geçtiğimiz günlerde Göbeklitepe’nin de eklendiği, UNESCO’nun Dünya Kültür Mirası Listesi’nde bulunan sit alanları mı?

Peki, kebabın tadına ayrı bir lezzet katan yufka ekmeği? Kırk yıl hatırı olan Türk kahvesi? Kahvenin yanında ikram edilen dünyaca meşhur Türk lokumu? Kem gözlerden korunmak için takılarımızda kullandığımız ya da evlerimize astığımız nazar boncukları? Annenizin çeyizinden kalma kanaviçe el işlemeleri, oyalı yazmalar? Gelinlerin ağlatıldığı kına geceleri? Ertesi günkü düğünlerde çekilen halaylar? Söylenen türküler? Bozlak havaları? Bunların hepsi somut olmayan kültürel mirasımızın birer parçası.

“Somut olmayan” ifadesi kafanızı karıştırabilir. UNESCO’nun konuya dair hazırladığı İngilizce metinlerde Türkçe karşılığı “elle tutulamayan”, “dokunulamayan” olan "intangible" ifadesi kullanılmış, Türkçeye de “somut olmayan” biçiminde kazandırılmıştır. Diğer bir deyişle, somut olmayan burada soyut ile aynı anlama gelmez. Sözlü halk edebiyatı ürünleri; müzik, dans ve el sanatları gibi eyleme ve uygulamaya dayalı etkinlikler; doğa ve evrenle ilgili inanışlar ve nesilden nesile aktarılan bilgiler somut olmayan kültürel mirasa dâhildir.

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarihi kalıntılar gibi, somut olmayan kültürel mirasın da korunması için çalışmalar yürütüyor. 17 Ekim 2003 tarihinde kabul edilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi ile UNESCO’ya üye olsun olmasın her devletten alınan başvurularla insanlığın somut olmayan kültürel mirasının korunması ve yaşatılması için çalışmalar başlatıldı. Sözleşme 2003 yılında kabul edilse de somut olmayan kültürel miras listelerinin oluşması 2008 yılını buldu. Bu çerçevede İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi ve Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi ile çeşitli ülkelerden gelen başvurular değerlendirilerek listeye giren ögelerin korunmasına ve yaşatılmasına yönelik etkinlikler düzenlenmeye başlandı. UNESCO bu çalışmalar için ülkelere maddi yardım sağlıyor. Bunun yanı sıra somut olmayan kültürel mirasın yaşatılması için yapılan etkinlikler arasında öne çıkanları En İyi Uygulama Örnekleri listesinde sunuyor. Böylece diğer ülkeler kendi çalışmalarını düzenlerken en iyi uygulama örneklerinden yararlanabiliyor.

Ülkemizden İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne kabul edilen ögeler; Mevlevi sema ayini, meddahlık sanatı, Karagöz, âşıklık geleneği, Semah: Alevi-Bektaşi ayini, Kırkpınar yağlı güreş festivali, keşkek geleneği, Türk kahve kültürü, ebru sanatı ve çiniciliktir. Bunun yanı sıra Afganistan, Azerbaycan, Hindistan, İran, Irak, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Pakistan, Tacikistan ve Türkmenistan ile birlikte Nevruz; Azerbaycan, İran, Kazakistan ve Kırgızistan ile birlikte yufka ekmek yapma ve paylaşma kültürü; Makedonya ile birlikte de Hıdırellez: bahar kutlaması ülkemizin diğer ülke ve topluluklarla kültür alışverişinde bulunduğunu gösteren ortak başvuru ögeleridir.

 

 

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı

Günümüzde daha çok Giresun’un Çanakçı ilçesine bağlı köylerde engebeli arazilerde iletişim sağlamak için kullanılan “ıslık dili”, 2017’de, Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne kabul edildi. 2015 yılında Türk bilim insanı Prof. Dr. Onur Güntürkün, ekibiyle birlikte ıslık dili ile ilgili bilimsel bir çalışma yürütmüştü. Current Biology dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, ıslık dili kullanılırken beynin her iki yarı küresi de eşit düzeyde aktif oluyor. Oysaki beynin dil becerisinin ortaya çıkmasında beynin sol yarı küresinin aktif olduğu biliniyor. Bu yönüyle Çanakçı’da kullanılan ıslık dilinin konuşma ve konuşulanı anlama yetilerini kaybetmiş hastalar için tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceği düşünülüyor.

Somut olmayan kültürel mirasın korunması ve yaşatılmasına yönelik uygulama çalışmalarından biri olan Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi, 2013’ten beri Ankara’da hizmet veriyor.

Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi

Randevu alınarak ziyaret edilmesi gereken müzede Karagöz’den geleneksel çocuk oyunlarına, sözlü edebiyat ürünlerinden el sanatlarına pek çok geleneğimiz yaşatılıyor. Müze görevlileri gelenekleri yeniden canlandırarak ziyaretçilerin hem bilgilenmesini hem de keyifli zaman geçirmesini sağlıyor. Bunun yanı sıra müze yılın belirli dönemlerinde çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapıyor.

Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi

İlgili İçerikler

Sosyal Bilimler

James Watt’ın buhar motorunu keşfetmesi Sanayi Devrimi’nin başlangıcı olarak kabul edilir. Watt, buhar motorunu madenlerde ortaya çıkan suyun dışarı pompalanması için bir yöntem ararken geliştirdi. Ancak bu amaçla geliştirilen sistemlerin geçmişi çok daha eskilere dayanıyor.

Sosyal Bilimler

Hollywood’un önde gelen görsel efekt tasarımcıları, stüdyoda üretilen film yapımlarında kullanılan birtakım teknikler geliştirdiler.Bununla birlikle renkli görüntüler film yapım endüstrisinde önemli değişikliklere yol açtı.

Sosyal Bilimler

TÜBİTAK, sergi düzenekleri ve eğitim atölyeleriyle ziyaretçilere bilimi uygulayarak ve deneyerek eğlenceli bir şekilde keşfetme imkânı sunan bilim merkezleri ile ilgili tüm bilgilere internet üzerinden en kolay şekilde ulaşılabilmesi için TÜBİTAK Bilim Merkezleri portalını yayına aldı.

Sosyal Bilimler

Descartes düşünmenin insanı diğer canlılardan ayıran en temel özellik olduğunu ifade etmek için “Düşünüyorum, öyleyse varım” demişti. Ancak çoğu zaman davranışlarımızın sebebi olarak duygularımızı gösteririz. 

Sosyal Bilimler

Minyatür çok ince işlenmiş, küçük boyutlu, kendine has boyama tekniği ve anlatım dili olan geleneksel bir resim sanatıdır. El yazması eserlerde konuya açıklık getirmek amacıyla metni desteklemek için uygulanır. Bu sanatı yapan kişilere nakkaş denir.

Sosyal Bilimler

Spor, sanat, bilim ya da başka birçok alanda başarılı olmanın sırrının tekrar, alıştırma, pratik ya da antrenman yapmaktan geçtiğini biliriz. Peki, bir alanda üst düzey bir başarı elde etmek için ne kadar süre çalışmak gerekir? 

Sosyal Bilimler

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak, 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız.

 

Sosyal Bilimler

Her yıl Almanya’nın Lindau şehrinde ekonomi, fizyoloji veya tıp, kimya, fizik alanlarında Nobel Ödülü kazanmış saygın bilim insanları ile genç araştırmacılar Lindau Nobel Ödüllü Bilim İnsanları Toplantısı’nda bir araya geliyor.

Sosyal Bilimler

Dünya’nın manyetik kutupları sabit değildir, zamanla konum değiştirirler. Manyetik kuzey kutbu, 1831 yılında ilk kez konumu tespit edildiğinde Kuzey Kutbu’nun Kanada sınırları içinde kalan bir bölgesindeydi. Aradan geçen zamanda yaklaşık 2300 kilometre Sibirya’ya doğru sürüklendi. 

Sosyal Bilimler

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı tarafından düzenlenen  Üniversite Öğrencileri Araştırma Proje Yarışmaları başvuruları başladı. Başvurular 10 Mayıs 2019 tarihine kadar devam edecek.