Skip to content Skip to navigation

Kurtulma Hızı Nedir?

Dr. Mahir E. Ocak
21/11/2014 - 15:36

Elinize bir cisim aldığınızı ve düşey doğrultuda havaya fırlattığınızı düşünün. Cisim yükseldikçe –Dünya’nın kütleçekimi sebebiyle- hızı giderek azalacak, sonunda hareketinin yönü değişecek ve bir süre sonra yere düşecektir. Eğer cismi daha yüksek bir ilk hızla tekrar atarsanız cisim yine benzer bir hareket yapacak, ama hareketine daha yüksek bir enerjiyle başladığı için daha yükseğe çıkacaktır. Peki, bir cismi Dünya’ya bir daha hiç geri dönmeyecek kadar yüksek bir hızla fırlatmak mümkün müdür? Cevap evet. Bir cismin bir gökcisminin çekiminden tamamen kurtulması için gerekli olan hıza kurtulma hızı denir.

Newton'un kütleçekimi yasasına göre iki cisim arasındaki kütleçekim kuvveti cisimlerin kütleleri ile doğru orantılı, aralarındaki mesafenin karesi ile ters orantılıdır. Dolayısıyla çekiminden kurtulmak istenen cismin kütlesi arttığı zaman kurtulma hızı da artacaktır. Örneğin hacmi Dünya ile aynı fakat kütlesi Dünya’dan fazla olan bir gökcisminin çekiminden kurtulmak için daha fazla enerji dolayısıyla daha büyük bir ilk hız gereklidir. Kütleçekiminin aradaki mesafenin karesi ile ters orantılı olması ise harekete çekiminden kurtulmak istenilen cismin merkezinden ne kadar uzak bir yerde başlanırsa, çekimden kurtulmak için daha az enerji dolayısıyla daha düşük bir ilk hız gerektiği anlamına gelir. Örneğin Everest Dağı'nın tepesinden fırlatılan bir cismin Dünya’nın çekiminden kurtulması deniz seviyesinde bir yerden fırlatılan bir cisme göre daha düşük bir ilk hız gerektirir. Sonuç olarak kurtulma hızının, çekiminden kurtulmak istenen cismin kütlesi arttıkça ve cismin merkezine olan uzaklık azaldıkça arttığını söyleyebiliriz.

İlgili İçerikler

Fizik

Su, elektrik enerjisi kullanılmadan bulunduğu yerden daha yükseğe nasıl taşınabilir? Arşimet bu sorunu milattan önce üçüncü yüzyılda icat ettiği Arşimet vidası ile çözmüştü. Deneyler köşesinin bu etkinliğinde, Arşimet vidası tasarlayarak suyu yukarı taşımak amacıyla kullanılabilecek bir pompa yapıyoruz.

Fizik

Bilim Genç olarak ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı ve İVME-R’de yürütülen çalışmalarla ilgili ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi ve İVME-R Müdürü Prof. Dr. Bilge Demirköz ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Bundan yüzyıllar önce Dünya’nın kendi etrafında dönüp dönmediği, ayrıca Dünya’nın mı Güneş’in etrafında yoksa Güneş’in mi Dünya’nın etrafında dolandığı bilim insanları arasındaki en hararetli tartışma konularından biriydi. 

Fizik

Rice Üniversitesinde Prof. Dr. James M. Tour önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı, karbon içeren atıklardan grafen üretmeye imkân veren bir yöntem geliştirdi. Araştırma ile ilgili makale Nature’da yayımlandı.

Fizik

Gençleri bilim insanlarıyla bir masa etrafında buluşturan TÜBİTAK Bilim Genç Kafe 11 Şubat Uluslararası Bilimde Kadınlar ve Kız Çocukları Günü’nde Ankara, İstanbul ve Samsun’da düzenleniyor. Etkinliğin Ankara’daki konuğu 2019 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’nü kazanan Dr. Öğr. Üyesi Emine Ülkü Sarıtaş.

Fizik

Tasarla ve Yap köşesinin bu etkinliğinde maliyeti uygun malzemeler ile cisimlerin nasıl elektriklendiğini gösteren bir düzenek tasarlıyoruz.

Fizik

Işık nasıl yayılır? Dalgalar gibi mi yoksa madde parçacıkları gibi mi? Bu soru bir zamanlar bilim dünyasını ikiye bölmüştü. Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde ışığın yapısını çift yarık deneyi ile inceliyoruz.

Fizik

Günümüzde güneş gözesi üretmek için yaygın olarak silisyum kullanılıyor. Ancak bu güneş gözeleri hem pahalıya mal oluyor hem de üretim süreçleri çok zahmetli. Yüksek verim elde etmek için silisyum atomlarının çok düzenli bir yapı oluşturması ve bu yapının içine toz ya da başka yabancı maddelerin karışmaması için üretimin tozsuz odalarda yapılması gerekiyor.

Fizik

İster dinleyelim, ister mırıldanalım, ister bir müzik aleti ya da herhangi bir nesne ile müzik yapalım, ister dans ederek eşlik edelim; müzik hayatımızda önemli bir yere sahip. Biz de ocak ayında objektiflerinizi müziğin hayatınızdaki yerine odaklamanızı istiyoruz. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #HayatımdakiMüzik etiketini eklemeyi unutmayın.

Fizik

Geride bıraktığımız yılda bilim ve teknoloji alanında birçok gelişmeye şahit olduk. 2019 yılında gerçekleşen önemli bilimsel ve teknolojik gelişmeleri sizin için derledik.