Skip to content Skip to navigation

Kuvveti Aktaralım

Namdar Gürsönmez
03/01/2019 - 15:37

Günlük hayatta iş yapma kolaylığı sağlamak amacıyla zaman zaman farklı araçlar kullanılır. Kaldıraç, makara, vida, dişli gibi araçlara basit makineler diyoruz. Binlerce yıldır kullanılan bu makineler bir ya da iki parçadan oluşur ve tek bir kuvvetin etkisiyle çalışır. Basit makinelerin bazıları uygulanan kuvvetin sadece yönünü değiştirirken bazıları hem yönünü hem de büyüklüğünü değiştirir. Kuvveti aktarmanın bir yolu da dişli çarkları kullanmaktır. Günlük hayatta bisikletten otomobile, matkaptan gemiye birçok araç gereçte farklı boyut ve türde dişliler kullanılır.

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun atık malzemeler kullanarak dişli çarklarda kuvvetin nasıl aktarıldığını gösteren bir düzenek tasarlayacağız.

Nelere İhtiyacımız Var?

  • 4 adet 9 x 17 cm boyutlarında duralit (bir tarafı boyalı)
  • 1 adet 4 x 4 cm boyutlarında duralit
  • 4 adet 1,5 x 1,5 x 7 cm boyutlarında tahta
  • 1 adet 5 cm çapında plastik kapak
  • 1 adet 4 cm çapında plastik kapak
  • 1 adet 3 cm çapında plastik kapak
  • 1 adet 3 x 8 cm boyutlarında oluklu plastik
  • 2 adet 28 cm uzunluğunda kalın çöp şiş
  • 1 adet 3 cm uzunluğunda pipet
  • 1 adet 1 cm çapında somun
  • Silikon tabancası ve silikon
  • Tornavida
  • Makas
  • Maket bıçağı
  • Kalem
Uyarı:
Kesici ve delici aletler dikkatli kullanılmalıdır.
Silikon tabancası kullanılırken dikkatli olunmalıdır.
 

Ne Yapıyoruz?

1. Düzeneğimizin gövde kısmını oluşturmak için 9 x 17 cm boyutlarındaki üç duralitin orta noktasını belirleyip makas ve tornavida yardımı ile çöp şişlerin hareket edebileceği genişlikte birer delik açalım.

 

2. Tahtaları kullanarak 9 x 17 cm boyutlarındaki duralitleri görsellerdeki gibi birbirlerine silikon ile sabitleyelim. Bu işlem yapılırken ortasına delik açtığımız duralitlerden ikisi yan tarafları, biri üst kısmı; ortasına delik açmadığımız duralit ise düzeneğimizin taban kısmını oluşturmalı.

 

3. 3 cm uzunluğundaki pipeti düzeneğimizin üst kısmına 1,5 cm’lik bölümü içte, 1,5 cm’lik bölümü dışta olacak şekilde silikon ile sabitleyelim.

 

4. 5 cm çapındaki kapağın ortasına makas kullanarak çöp şişin geçebileceği bir delik açalım. Çöp şişlerden birini 20 cm ve 8 cm olacak şekilde ikiye bölelim. 20 cm uzunluğundaki çöp şişi pipetin içinden geçirelim. Metal somunu çöp şişin ucuna taktıktan sonra kapağın ortasına silikon ile sabitleyelim.

 

5. 3 cm ve 4 cm çapındaki diğer kapakların ortasına makas kullanarak çöp şişin geçebileceği delikler açalım. 28 cm uzunluğundaki çöp şişi sırasıyla 3 cm çapındaki kapağın ortasındaki delikten, düzeneğimizin yan tarafını oluşturan duralitteki delikten, 4 cm çapındaki kapağın ortasındaki delikten ve diğer taraftaki duralitteki delikten geçirelim. 4 cm çapındaki kapağı silikon ile çöp şişe sabitleyelim.

 

8 cm uzunluğundaki çöp şişi 4 x 4 boyutlarındaki duralitin kenarına silikon ile sabitleyelim. Ardından çevirme kolunu oluşturması için bu duraliti düzeneğin yan tarafındaki çöp şişe silikon ile sabitleyelim.

 

6. Oluklu plastik ile düzeneğin üst kısmındaki çöp şişi silikon ile birbirlerine sabitleyelim.

 

Düzeneğimiz artık çalışmaya hazır.

 

 

Ne OIdu?

Hazırladığımız düzenekteki kolu kuvvet uygulayarak saat yönünde çevirdiğimizde 4 cm çapındaki kapak dönmeye başlar. Oluşan döndürme kuvveti kapak çevresindeki girinti ve çıkıntıların bir dişli çark gibi görev yapması sayesinde 5 cm çapındaki kapağa aktarılır ve onun da dönmesine yol açar.

Bir otomobil sürücüsünün tekerlekleri yönlendirebilmesi için direksiyonu çevirmesi gerekir. Direksiyona uygulanan kuvvet tekerleklere dişli çarklar ile aktarılır. Dişli çark ya da kısaca dişli, üzerinde eşit aralıklarla açılmış dişler bulunan ve bir eksen etrafında dönebilen disk şeklindeki basit makinedir. Motorlardaki parçaların hareketi birbirine aktarması çoğunlukla dişliler aracılığıyla gerçekleşir. Kullanım amaçlarına göre farklı büyüklükte üretilen dişli çarklar bağlanma şekillerine göre aynı ya da zıt yönde dönebilir.

 

Kaynak:

  • Komisyon, 8. Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Kitabı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi, Ankara, 2012.
Yazar Hakkında:
Namdar Gürsönmez
Fen Bilimleri Öğretmeni
İzmir Çiğli-Karşıyaka Aydoğan Yağcı Bilim ve Sanat Merkezi

 

 

İlgili İçerikler

Fizik

Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde, nişasta ve su kullanarak hazırladığımız oobleck ile üzerine kuvvet uygulandığında akışkanlığı değişen yani bazen sıvı bazen de katı gibi davranan maddelerin özelliklerini inceliyoruz.

Fizik

Bir önceki yazımızda kuantum bilgisayarlardan bahsetmiştik. Bu yazımızda ise kuatum bilgisayarlarda bilginin kodlandığı ve işlendiği temel birimler olan kübitlere değineceğiz.

Fizik

Yüzeylerine gelen güneş ışığını elektrik enerjisine dönüştüren düzeneklere güneş gözesi adı verilir. Işık enerjisini elektrik enerjisine, elektrik enerjisini de hareket enerjisine dönüştüreceğimiz bir etkinlik ile güneş gözelerinin verimliliğini ölçmeye çalışacağız.

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde şubat ayında objektiflerinizi etrafınızda gerçekleşen değişime ve çevrenizdeki harekete odaklamanızı istemiştik. Oylamalar sonucunda şubat ayının en beğenilen fotoğrafı Ahmet Utkan Ünal’a ait "An"ı Durdurmak oldu.

Fizik

ODTÜ RÜZGEM’in Kurucu Başkanı ve Müdürü olan Prof. Dr. Oğuz Uzol ile RÜZGEM’de gerçekleştirilen araştırmalar ve RÜZGEM’de inşa edilen Büyük Rüzgâr Tüneli Projesi ile ilgili bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Prof. Dr. Fuat Sezgin, İslam Uygarlığında Mimari, Geometri, Fizik, Kimya kitabında karanlık kutu için ayrı bölüm ayırmış. Sezgin, kitabında İbnü’l-Heysem’in karanlık kutu ile ilgili incelemelerine yer veriyor.

Fizik

2019 yılı TÜBİTAK Efficiency Challenge Elektrikli Araç Yarışları başvuruları başladı. Başvurular 7 Mart’a kadar devam edecek. Yarışlar 16-22 Eylül 2019 tarihleri arasında İstanbul Atatürk Havalimanı’nda gerçekleştirilecek.

Fizik

Basit makineler, çok az parçadan oluşan ve genellikle tek bir kuvvetin kullanıldığı araçlardır.

Fizik

Kitap ödüllü Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde şubat ayının konusu “Hareket”. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #Hareket etiketini eklemeyi unutmayın!

Fizik

Elektrik ve elektronik mühendisliğinde biyomalzeme tabanlı fotonik aygıtlar konusundaki uluslararası düzeyde üstün nitelikli çalışmalarıyla 2018 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’ne layık görülen Dr. Sedat Nizamoğlu ile Bilim Genç ekibi olarak bir söyleşi gerçekleştirdik.