Skip to content Skip to navigation

Ocak Ayında Gökyüzünde Neler Oluyor?

Dr. Tuba Sarıgül
28/12/2017 - 17:18

Gökyüzündeki geometri

Parlak yıldızların gökyüzünde oluşturduğu şekiller, gökyüzü gözlemine yeni başlayanların gökyüzünü tanımasını kolaylaştırır. Ancak gökyüzünde gördüğümüz yıldızlar mevsimden mevsime değişir. Kış aylarında gökyüzünde en kolay fark edilebilen şekillerden biri ise Kış Altıgeni.

Kış Altıgeni gökyüzünün en parlak yıldızlardan altısının oluşturduğu bir şekil. Kış Altıgeni’nin ortasında ise Avcı Takımyıldızı’nın en parlak ikinci yıldızı olan Betelgöz bulunuyor. 

Görselleri büyütmek için üzerlerine tıklayın.

Avcı Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Rigel, Boğa Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Aldebaran, Arabacı Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Kapella, İkizler Takımyıldızı’nın en parlak gezegeni Polluks, Küçük Köpek Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Prokyon ve Büyük Köpek Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Sirius (Akyıldız) Kış Altıgeni’ni oluşturuyor.

2 Ocak’ta Ay dolunay evresinde. Bu, 2018 yılının en büyük dolunayı. Çünkü 2 Ocak’ta Ay, Dünya’ya en yakın konumda olacak ve 2018’de dolunay evresindeyken bir daha Dünya’ya bu kadar yakın olmayacak. Ay, yerberi konumundayken Dünya ile aralarındaki mesafe 356.585 km.

Ay, 15 Ocak’ta yeröte konumunda. Bu konumdayken Ay ve Dünya arasındaki mesafe 406.460 km.

5 Ocak’ta Ay ve Aslan Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Regulus birbirine yakın görünecek. Her iki gökcismini Güneş'in doğuşundan önce güneybatı-batı ufkunun üzerinde gözlemleyebilirsiniz.

 

Tam Ay Tutulması

2018 yılının önemli gökyüzü olaylarından biri 31 Ocak’ta gerçekleşecek tam Ay tutulması. Tutulma Türkiye saati ile (TSİ) 13:51’de Ay’ın Dünya’nın arkasındaki yarı gölgeye girmesiyle başlayacak, TSİ 19:08’de yarı gölgeden çıkması ile sona erecek. Tam Ay tutulması Türkiye’den gözlemlenemeyecek.

NASA

Ay tutulması sırasında Güneş, Dünya ve Ay tam olarak aynı hizadadır ve Dünya, Güneş ile Ay’ın arasında bulunur. Bu durumda Güneş’ten gelen ışınlar Dünya’nın arkasında gölge ve yarı gölge oluşturur. Tam Ay tutulması sırasında Ay, Dünya’nın arkasındaki gölgeden geçer.

 

Gezegenler

Merkür

Merkür 1 Ocak’ta en büyük batı uzanımı konumunda. Bu konumdayken Güneş ve Merkür arasındaki açısal mesafe en büyüktür.

Merkür, Güneş Sistemi’nde yörüngesi Güneş’e en yakın gezegen olduğundan gözlemlenmesi hayli zordur. En büyük doğu uzanımı ve en büyük batı uzanımı konumlarında olduğu tarihler Merkür gözlemi için en uygun zamanlardır.

2 Ocak’ta Merkür Güneş'in doğuşundan kısa süre önce güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkacak. Bu tarihte Güneş Sistemi’nin en küçük gezegeni Merkür’ü Akrep Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Antares ile birlikte gözlemleyebilirsiniz.

 

Venüs

Venüs, 9 Ocak’ta Güneş’in arkasından geçecek. Bu süreçte Venüs ve Güneş arasındaki açısal mesafe çok küçük olduğundan Venüs birkaç hafta boyunca gözlemlenemeyecek. Venüs, şubat ayının sonunda Güneş'in batışından sonra gökyüzünde ortaya çıkmaya başlayacak.

 

Mars

Mars, ocak ayı boyunca gece yarısından birkaç saat sonra güneydoğu ufkunun üzerinden doğacak ve gün doğumuna kadar gözlemlenebilecek.

7 Ocak’ta Mars ve Jüpiter birbirine yakın görünecek.

 

Jüpiter

Jüpiter, ocak ayının başında gece yarısından yaklaşık 4 saat sonra güneydoğu ufkunun üzerinde ortaya çıkacak. Ayın ilerleyen günlerinde daha erken doğmaya başlayacak Jüpiter, Terazi Takımyıldızı’nda gözlemlenebilir.

11 Ocak’ta Jüpiter, Mars ve Ay gökyüzünde birbirine yakın görünecek. Güneşin doğuşundan kısa süre önce bu üçlüye Merkür ve Satürn de katılıyor.

 

Satürn

Aralık ayının sonunda kavuşum noktasından ayrılan Satürn’ü ocak ayının ilk günlerinde, gökyüzünde Güneş’e yakın olacağından, gözlemlemek mümkün değil. Satürn ayın sonunda gün ışığında kaybolmadan önce ufkun üzerinde 10° yükselecek.

15 Ocak’ta Satürn ve yeniay evresine yaklaşan Ay gökyüzünde birbirine yakın görünecek. Her iki gökcismi Güneş'in doğuşundan önce güneydoğu ufkunun üzerinde Yay Takımyıldızı’nda olacak. Ancak gökcisimleri ufkun üzerinde çok yükselmediğinden gözlemlenmeleri biraz zor.

 

Dörtlük Göktaşı Yağmuru

2018 yılının ilk göktaşı yağmuru Dörtlük (Quadrantid) göktaşı yağmuru 2-3 Ocak’ta en yüksek etkinliğe ulaşıyor. Bu tarihte gökyüzünde saate yaklaşık 80 göktaşı gözlemlenebilir. Dörtlük göktaşı yağmurunun etkin olduğu 1-6 Ocak tarihleri arasında Ay dolunay evresine yakın olduğundan göktaşlarının görülmesini zorlaştırabilir.

 

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Dergimizin 31 Aralık 2017 tarihinden bugüne Yayın Danışma Kurulu Üyeliğini yürüten Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Berahitdin Albayrak’ı, 13 Aralık 2018 Perşembe günü meydana gelen tren kazasında kaybetmenin üzüntüsünü yaşıyoruz. Hocamız, Konya Bilim Merkezi'nde gerçekleştirilmesi planlanan Bilim Genç Kafe etkinliği için Konya'ya gitmek üzere trende bulunuyordu.

Tren kazasında hayatını yitiren diğer vatandaşlarımızla birlikte, Hocamıza Allah’tan rahmet, ailesine, yakınlarına ve tüm Ankara Üniversitesi camiasına başsağlığı, yaralılara acil şifalar diliyoruz.

Gökbilim ve Uzay

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) çalışan bir grup araştırmacı, hareketli aksamları olmayan bir itki sistemi tasarladı, üretti ve başarıyla test etti. Dr. Haofeng Xu ve arkadaşlarının Prof. Dr. Steven Barrett önderliğinde yaptığı çalışmanın sonuçları Nature’da yayımlandı.

Gökbilim ve Uzay

Gökyüzünde en kolay fark edilen takımyıldızlardan biri olan Avcı (Orion) Takımyıldızı, kış aylarında Kuzey Yarımküre’de gökyüzünün en önemli simgelerindendir. Bu nedenle de kış mevsiminin gelişinin habercisi olarak kabul edilir.

Gökbilim ve Uzay

Bilim Genç sesli yayınının yeni bölümünde Prof. Dr. Levent Kurnaz “Güneş Sistemi’nde başka bir gezegende yaşabilir miydik?” sorusunu, en yakınımızda olan Merkür, Venüs ve Mars’ın iklimi ve bu gezegenlerde yaşama imkânı üzerinden açıklıyor.

Gökbilim ve Uzay

Yerli uyduların mercek, prizma ayna gibi optik bileşen ihtiyacını karşılayacak Optik Sistemler Araştırma Laboratuvarı TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü çatısı altında kuruldu.

Gökbilim ve Uzay

Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) 20. yaş gününü kutluyor. ISS’yi oluşturan ilk modül olan Zarya, 20 Kasım 1998’de fırlatılmış ve Dünya’nın çevresindeki yörüngesine yerleşmişti.

Gökbilim ve Uzay

1772 yılında Wittenberg Üniversitesi’nden Johann Daniel Titius gezegenlerin Güneş’e olan ortalama uzaklıkları arasında bir ilişki olduğunu keşfetti.

Gökbilim ve Uzay

Gezegenler genç yıldızların etrafında dönen gaz ve toz bulutlarının içinde doğar. Bir araya gelen toz zerreleri giderek büyür; çakıl taşı, kaya ve dağ büyüklüğünde parçalar oluştururlar. 

Gökbilim ve Uzay

Boğa Takımyıldızı’ndaki Ülker (Pleiades) ve Boğa (Hyades) yıldız kümeleri kasım ayında Güneş’in batışından sonra doğu ufkunun üzerinden yükseliyor.

Gökbilim ve Uzay

Enerji kaynağı olarak güneş panellerinin kullanıldığı Vanguard 1 uydusunun fırlatılmasından bugüne güneş panelleri sayesinde uydular uzun yıllar görev yapabildi. Peki, uzay araçlarında kullanılan güneş panelleri uzaydaki zorlayıcı koşullara nasıl dayanabiliyor?