Skip to content Skip to navigation

Ozon Tabakasındaki İyileşmeye Dair İlk Veriler

Dr. Tuba Sarıgül
02/08/2016 - 17:12

NASA

Bilim insanları Antarktika bölgesinde ozon tabakasındaki deliğin küçüldüğünü belirledi.

Atmosferin stratosfer tabakasında bir bölge olan ozon tabakası Güneş’ten gelen zararlı morötesi ışınları soğurarak yeryüzüne ulaşmalarını engeller. Bazı kimyasal maddeler ozon molekülleri ile tepkimeye girerek ozon tabakasının incelmesine neden olur. Bu maddeler insan kaynaklı etkinlikler ya da volkanik patlamalar sonucu açığa çıkabilir.

Ozon tabakasındaki incelme ilk olarak 1985 yılında keşfedildi. Ozon tabakasının incelmesine neden olan kimyasal maddelerden kloroflorokarbonların (buzdolaplarında ve deodorantlarda kullanılıyordu) üretimi ise 1987 yılında Montreal Protokolü ile aşamalı olarak yasaklandı.

NASA

Farklı yıllarda ozon tabakasındaki deliğin büyüklüğündeki değişim

Bu önlemlerin ozon tabakasındaki hasarın iyileştirilmesinde etkisinin olup olmadığı uzun zamandır merak ediliyordu. Temmuz ayında Science dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları Antarktika bölgesinde ozon tabakasındaki incelmenin azalmaya başladığını belirledi.

Araştırmada eylül aylarında uydu ve hava durumu balonları kullanılarak yapılan ölçümlere göre 2000 yılından itibaren ozon tabakasındaki deliğin yaklaşık 4 milyon km2 (Hindistan’ın yüzölçümünden daha büyük bir alan) küçüldüğü tespit edildi. Araştırmacılar üretimi yasaklanan kimyasal maddelerin ozon tabasının iyileşmesindeki etkisini belirleyebilmek için kullandıkları modellemede, ölçümlerin başladığı tarihten itibaren doğal süreçlerin etkisinin aynı kaldığını kabul etti. Bu durumda delikteki küçülmenin yaklaşık yarısının kimyasal maddelerin miktarındaki azalmadan kaynaklandığı anlaşıldı.

Araştırmacıların kullandığı modelleme ayrıca Antarktika bölgesinde ozon tabakasındaki deliğin 2015 yılı Ekim ayında rekor büyüklüğe (25,3 milyon km2) ulaşmasının nedeninin Calbuco Yanardağı’nın patlamasıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Çünkü volkanik patlamalar sonucu açığa çıkan parçacıklar da ozon tabakasının incelmesine dolaylı olarak da olsa katkı sağlıyor.

Kaynaklar:

 

İlgili İçerikler

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde eylül ayında objektiflerinizi çevrenizdeki tarihî mekânlara odaklamanızı istemiştik. Bu süreçte #TarihîMekânlar etiketiyle Bilim Genç’te paylaştığınız fotoğraflar Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi. 

Ekoloji / Çevre Bilim

Bir grup araştırmacının Science’ta yayımladıkları bir makaleye göre, iklim değişikliğiyle savaşmanın en iyi yolu ağaç dikmek olabilir. Çünkü ağaçlar fotosentez sırasında atmosferdeki karbondioksiti tüketirken oksijen ve besin üretiyor. 

Ekoloji / Çevre Bilim

İspanya Castilla-La Mancha Üniversitesinden bir grup araştırmacı iklim değişikliğine bağlı olarak dünyanın ortalama sıcaklığı arttıkça İber Yarımadası’ndaki ağaç eşek arılarının vücut ve kanat büyüklüklerinin azaldığı belirlendi.

Ekoloji / Çevre Bilim

Otuzun üzerinde mikrobiyolog yakın zamanlarda Nature Reviews Microbiology’de bir makale yayımladı. Bilim insanları, küresel iklim değişikliği ile ilgili çalışmalarda mikroorganizmaların dikkate alınmamasının büyük bir hata olduğunu söylüyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Denizde yüzenler için en tehlikeli doğal olgulardan biri çeken akıntı. Her yıl çok sayıda insan çeken akıntı nedeniyle hayatını kaybediyor. Ülkemizde özellikle Karadeniz kıyılarında ortaya çıkan çeken akıntı nedir, nasıl fark edilir, çeken akıntıya kapılan yüzücüler ne yapmalıdır?

Ekoloji / Çevre Bilim

Sanayi tesislerinde, taşıtlarda, ev ve iş yerlerinde enerji elde etmek için çoğunlukla kömür, doğal gaz ve petrol gibi fosil yakıtlar kullanıyoruz. Fosil yakıtların yakılması sonucu ise atmosfere sera gazları salınıyor. Atmosferdeki karbondioksit (CO2), metan (CH4), diazot monoksit (N2O) ve ozon (O3) gazları da sera etkisine önemli katkıda bulunur.

Ekoloji / Çevre Bilim

Yakın zamanlarda yapılan bir araştırma, Afrika orman filleri nedeniyle zarar gören ormanlardaki ağaçların zaman içinde gövdelerinin daha çok genişlediğini ve genel olarak kök, dal, yaprak ve tohumlarının daha çok büyüdüğünü gösteriyor. 

Ekoloji / Çevre Bilim

Havaların ısınmasıyla birlikte birçoğumuz tatil planları yapmaya başladık. Kimimiz tatil için deniz, kum ve güneşin bir arada olduğu sahil kesimlerine giderken kimimiz el değmemiş ağaçların ve yaban hayatın bir arada olduğu ormanlık alanları tercih ediyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Bilim Genç sesli yayınının yeni bölümünde Prof. Dr. Levent Kurnaz, gezegenlerin kendi etraflarındaki dönüş hızının gezegenin iklimini dolayısıyla yaşamı nasıl etkilediğini Merkür, Dünya ve Jüpiter örnekleri üzerinden açıklıyor.

Ekoloji / Çevre Bilim

Doğada kamp yapmak, geceyi sessiz ve parlak yıldızlar altında doğada geçirmek yaşadığımız şehir ortamının kargaşasından bizi bir süreliğine uzaklaştırır. Peki, doğada keyifli ve güvenli bir şekilde kamp yapmak için hangi malzemelere ihtiyacımız var, nelere dikkat etmemiz gerekiyor?