Skip to content Skip to navigation

Özverili ve Dayanışmacı Bitkiler

Dr. Özlem Kılıç Ekici
07/01/2015 - 14:48

Topluluk halinde yaşayan canlılar üreme, beslenme, rekabet, barınma, savunma, korunma gibi sebeplerden dolayı birtakım sosyal davranışlar sergiler. Bu davranışlar grup içinde dayanışmayı artırır ve türün neslinin devamını sağlar. Kanadalı uzmanlar bazı bitkilerin özgecil davranış göstererek kardeşlerini tanıdığını, onlara ayrıcalık yaptığını ve yardım ettiğini belirlemiş. Özgecil davranış özveriyi öne çıkaran bir sosyal davranış biçimi. Bu şekilde davranan bireyler, kendi popülasyonlarındaki diğer bireylerin uyum değerini, üreme ve yaşama şansını artırırken, bizzat kendi bireysel uyum değerlerini, üreme ve yaşama şanslarını tehlikeye sokuyor.

Kanada’daki McMaster Üniversitesi araştırmacıları bitkilerdeki özgecil davranışı gözlemlemek için serada yetiştirdikleri nergis bitkilerini model olarak kullanmış. Kardeş olan ve olmayan nergisler değişik kombinasyonlarda aynı saksılarda yetiştirilmiş. Elde edilen sonuçlara göre, aynı ana bitkiden yetişen kardeş nergisler, köklerinin toprakta yayıldığı alan ve topraktan aldıkları besin maddeleri açısından daha az rekabet ederek birbirlerini desteklemiş. Ancak kardeş olanlar ve olmayanlar birlikte yetiştirildiğinde benzer dayanışmacı davranışı göstermemişler. Nergisler bu şekilde davranarak bir bakıma genlerini gelecek nesillere aktarmayı garantiye almış.

Aynı araştırma ekibi bir başka deneyde ise insanlarda şiddetli alerjik rahatsızlıklara neden olan zaylan çiçeği (Ambrosia) kullanılmış. Kardeş otların birbirleri ile işbirliği içinde olduğu belirlenmiş. Zaylan çiçeği mikorizal fungus ile ortak yaşar. Mikorizal funguslar konukçu bitki köklerinin içinde ve dışında kurdukları ilişkilerden dolayı ekolojik açıdan çok önemlidir. Bu ilişki karşılıklı yararlanmaya dayalı bir ortaklıktır. Konukçu bitki fungusa gelişmesi için gerekli karbon kaynaklarını (şekerleri) sunarken, fungus bitkinin topraktan daha fazla su ve besin almasını sağlar. Bazen zaylan çiçekleri bu ortak yaşam anlaşmasını bozarak funguslara şeker sağlamayabilir, ama fungusların yardımıyla besinleri topraktan almaya devam ederler. Kardeş olan ve olmayan zaylan çiçekleri saksılarda birlikte yetiştirildiğinde kardeşlerin hep beraber fungusun gelişimini artırdığı ve diğerlerine göre daha sağlıklı büyüdüğü gözlenmiş. Araştırmaların sonuçları Communicative & Integrative Biology dergisinde yayımlanmış.

İlgili İçerikler

Biyoloji

Bilim insanları, kuşların gagalarındaki bazı hücrelerin pusula işlevi gördüğünü ve bu durumun kuşların uzun ve karmaşık rotalarda yaptıkları yolculuklarda yön bulmalarına yardımcı olduğunu düşünüyordu. Fakat yakın zamanda yapılan bir araştırma, kuşların yönlerini kolaylıkla bulabilmesini sağlayan şeyin gözlerinde bulunan bir protein olduğunu gösterdi.

Biyoloji

ABD’deki Utah Sağlık Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, Clostridia (20-30 ayrı bakteriyi içine alan bir sınıf) ba

Biyoloji

Dünyanın birçok yerinde bulunan kırlangıçkuyruklar yaklaşık 560 türe sahip bir kelebek ailesidir. İsimlerini, bazı türlerin kanatlarının altındaki kuyruğa benzer uzantılardan alırlar. Çoğunlukla tropik bölgelerde yaşarlar.

Biyoloji

Nanomalzemelere dayalı elektrokimyasal biyosensörler ve aptasensör teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle 2015 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. K. Arzum Erdem Gürsan ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

Semenderlerin bacakları koptuğunda yeniden gelişir. Kertenkeleler düşmanlarını yanıltmak için kuyruklarını bırakır, daha sonra yeniden büyütür. Planarya solucanları, denizanaları ve denizşakayıkları ise bütün vücutlarını yeniden büyütebilir. 

Biyoloji

İnsan Genom Projesi ile insanların gen haritasının çıkarılması pek çok gelişmeye kapı araladı. Bunlardan biri de genetik testler. Genetik testler kan, tükürük gibi vücut sıvılarındaki hücrelerden elde edilen DNA’nın incelenmesine dayanıyor.

Biyoloji

Dünyada bilinen örümcek türlerinin sayısı 43.000’den fazladır. Bu örümcek türlerinin birçoğu zehirli olmasına rağmen zehirleri insanı öldürücü nitelikte değildir. Fakat 30 kadar türün zehrinin insanlar için tehlikeli olabileceği düşünülüyor.

Biyoloji

İnsan genomunun sadece %2’lik kısmı protein kodlar. Kodlamayan DNA ise geriye kalan %98’lik kısmı ifade etmek için kullanılan terimdir. Bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, kodlamayan DNA’daki mutasyonların otizme yol açabileceğini gösteriyor.

Biyoloji

Bilkent Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Nanoteknoloji Araştırma Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Urartu Özgür Şafak Şeker ile sentetik biyoloji ve genetiği değiştirilmiş biyosistemlerin oluşturulması amacıyla sürdürdüğü çalışmaları üzerine videolu bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

Yapılan farklı araştırmalar karıncaların kendi vücut ağırlıklarının 10-50 kat fazlasını taşıyabildiklerini gösteriyor. Peki, karıncalar nasıl bu kadar kuvvetli olabiliyor?