Skip to content Skip to navigation

Proton Bildiğimizden Hafifmiş

Dr. Tuba Sarıgül
24/08/2017 - 10:03

Proton maddenin temel yapı taşlarından biri. Ancak kütlesini ölçmek tahmin edildiği kadar kolay değil. Almanya’daki Max Planck Nükleer Fizik Enstitüsü’nden ve Japonya’daki RIKEN araştırma merkezinden fizikçiler, geliştirdikleri yeni yöntem sayesinde protonun kütlesini yüksek hassasiyetle yani daha kesin bir şekilde ölçmeyi başardı. Sonuçlar protonun kütlesinin bugün kabul edilen standart değerden daha düşük olduğunu gösteriyor.

Atom çekirdeklerinin temel yapı taşlarından biri olan protonun kütlesi atom fiziği açısından hayli önemli. Çünkü birçok fiziksel sabit protonun kütlesiyle ilişkili.

Protonun kütlesi Penning tuzağı olarak isimlendirilen cihaz kullanılarak ölçülüyor. Bu sistemde elektrik ve manyetik alanın içene hapsedilen proton hem dairesel hem de doğrusal olarak hareket eder. Protonun bu hareketi sırasındaki salınım frekansı (yani birim zamandaki salınım sayısı) kütlesiyle ilişkilidir. Penning tuzağında hapsolan protonun frekansı ölçülerek kütlesi hesaplanabilir ve bu değer bir karbon-12 atomunun (çekirdeğinde 6 proton ve 6 nötron bulunan karbon izotopu) kütlesi (12 atomik kütle birimi) ile karşılaştırılır. Bilim ve Teknoloji Verileri Komitesi (CODATA) tarafından belirlenen protonun kütle değeri 1,007276466879 akb yani 1,672621898 x 10-27 kg’dır.

Penning tuzağında protonun hareketi

Penning tuzağında manyetik alanda ortaya çıkan dalgalanmalar sonuçlarda küçük hatalara neden olabilir. Sonuçları Physical Review Letters dergisinde yayımlanan araştırmada fizikçiler protonun ve karbon-12 atomunun kütlesini doğrudan karşılaştırabilecekleri bir yöntem kullandı. Bu amaçla bir proton ve bir 12C6+ atomu (iyon yükü +6 olan yani 6 elektron vermiş karbon-12 atomu) Penning tuzağının iki ayrı bölümüne yerleştirildi. Daha sonra iyonlar sırasıyla cihazın merkezindeki ölçüm bölümüne taşındı ve hareketleri ölçüldü. Protona ve karbon-12 iyonuna ait elde edilen değerler oranlanarak protonun kütlesi doğrudan atomik kütle birimi cinsinden belirlendi. Böylece protonun ve karbon-12 iyonunun kütleleri aynı koşullarda ölçülmüş oldu.

Bu verilerden protonun kütlesi, şu an kabul edilen değerden üç kat yüksek kesinlikle, 1,007276466583 akb olarak belirlendi. Yani protonun kütlesi daha önce ölçülenden yaklaşık %0,00000003 daha azmış. Bilim insanları geliştirdikleri yöntemle böylesi küçük bir farkı yüksek hassasiyetle ölçmeyi başardı.

İlgili İçerikler

Fizik

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı tarafından üniversite öğrencilerine yönelik olarak düzenlenen Girişimcilik ve Yenilikçilik Yarışması, Özel Sektöre Yönelik Lisans Bitirme Tezleri Yarışması ve Öncelikli Alanlarda Üniversite Öğrencileri Proje Yarışması başvuruları bugün başladı.

Fizik

Kristal kadar berrak yağmur damlaları, turkuaz rengi okyanuslar ya da pembe göller... Hepsi sudan meydana gelmelerine rağmen renkleri farklı. Çünkü suyun rengini su moleküllerinin ışıkla etkileşiminin yanı sıra suyun içinde çözünmüş ya da asılı halde bulunan başka maddeler de etkiler.

Fizik

14. Uluslararası Masterclasses organizasyonu kapsamında Konya Bilim Merkezi’nde düzenlenen etkinlikte, Türkiye genelindeki farklı okullardan lise öğrencileri Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’nde (CERN) gerçekleştirilen deneylerin verilerini analiz ederek parçacık fiziği alanındaki en güncel çalışmalar hakkında bilgi edinme ve CERN deneylerinin bir parçası olma imkânını yakaladı.

Fizik

Tehlikeli trafik kazalarının birçoğu sisli havalarda meydana gelir. Bu nedenle sürücüler görüş mesafesinin belirgin derecede düştüğü sisli hava koşullarında hızlarını düşürmeleri gerektiğini bilir. Ancak araştırmalar sisin, çevremizde hareket eden nesnelerin hızlarını gerçekte olduğundan farklı algılamamıza neden olduğunu gösteriyor.

Fizik

İngiliz fizikçi Stephen Hawking 76 yaşında hayatını kaybetti. Cambridge Üniversitesi’nden yapılan açıklamada kuramsal fizikçinin 14 Mart Çarşamba gününün ilk saatlerinde Cambridge’deki evinde hayata gözlerini yumduğu belirtildi.

Fizik

Sürtünme kuvveti üzerine ilk bilimsel çalışmayı 500 yıldan daha uzun bir süre önce Leonardo da Vinci yapmıştı. Da Vinci’nin vardığı sonuç, sürtünme kuvvetiyle normal kuvvet arasında doğrusal bir ilişki olduğuydu. Peki, bugün hâlâ mühendisler tarafından kullanılan bu yasa gerçekten doğru mu?

Fizik

Harvard Üniversitesi’ndeki (ABD) ve Kuantum Elektronik Enstitüsü’ndeki (Zürih, İsviçre) iki ayrı araştırma ekibi, eş zamanlı olarak dünyadaki en ince aynayı inşa etti. 

Fizik

Yenilenebilir enerji alanında çalışmalar yapan Japonya merkezli Eco Marine Power (EMP) şirketi 2019’da ilk güneş enerjisi yelkenlerini test etmeye başlamayı planlıyor. “Enerji yelkenleri” adı verilen teknoloji sayesinde gemiler hem güneş hem de rüzgâr enerjisini kullanabilecek.

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde aralık ayının konusu #Yansımalar idi. Bu süreçte paylaştığınız ilgi çekici “Yansıma” fotoğrafları Bilim Genç ekibi tarafından değerlendirildi ve aralık ayının en beğenilen fotoğrafları belirlendi.

Fizik

ODTÜ DAS’ın altıncısı 5-7 Şubat 2018 tarihlerinde ODTÜ İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nde gerçekleştirilecek. Üç günde 64 oturumun yapılacağı etkinliğe katılmak için yapmanız gereken tek şey başvuru formunu doldurarak seminerlere kayıt olmak.