Skip to content Skip to navigation

Satranç – Nisan 2019

Kıvanç Çefle
01/04/2019 - 18:03

Sevgili gençler,

Önce mart ayında sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım.

Frantişek Havelka
Lucan, 1898
İki hamlede mat
 
Çözüm:
 
1. Ke6! (bekleme hamlesi)
a) 1...Şxe6 2. Fg8 mat;
b) 1...Şc6 2. Fe4 mat;
c) 1...Şd4 2. Kxd6 mat.
 
“a” varyantında 2. Fg8 hamlesinden sonra oluşan mat pozisyonuna yakından bakalım:

Burada sizce de göze hoş gelen bir özellik yok mu? Mat pozisyonunu incelediğimizde, siyah şahı çevreleyen karelerin yalnızca tek bir beyaz taş tarafından kontrol edildiğini görüyoruz. Örneğin f5 yalnızca g4’teki piyon, e5 ve f6 d7’deki at, d7 ve e7 d8’deki şah ve f7 de fil tarafından korunuyor. d5’in durumu ilginç: Sanki denetimsiz gibi görünse de bu kare de bir çeşit “röntgen ışını etkisiyle” yine g8’deki fil tarafından kontrol ediliyor. d6 siyahın kendi piyonuyla bloke.

Bu tür mat pozisyonları “model mat olarak tanımlanır. Model matın tanımı şöyle:

Birincisi, mat eden tarafın tahtadaki bütün taşları mat pozisyonunda görev almalıdır. Yani her taş, rakip şahın kaçabileceği karelerden en az birini kontrol etmelidir. Şah ve piyonlar bu kuralın dışında tutulmuştur; mat pozisyonunda görev alabilir ya da almayabilirler.

İkincisi, mat olan şahın kaçabileceği her bir kare yalnızca tek bir taş tarafından kontrol edilmelidir. Bu karelerden birinde şahın kendi renginden bir taş varsa ve o taşın bulunduğu kare aynı zamanda rakip taraftan bir taşın kontrolünde ise o zaman bu bir model mat sayılmaz. Örneğin yukardaki pozisyonda c5’te bir beyaz fil olsaydı bu bir model mat olmayacaktı. Çünkü, zaten siyah bir piyon tarafından işgal edilen ve şahın gidemeyeceği d6 karesi aynı zamanda c5’teki filin kontrolünde olacaktı. Şimdi, “c” varyantında oluşan mat pozisyonuna bakalım. Acaba bu bir model mat mı?

Hayır, bu bir model mat değil. Çünkü, d6’daki kalenin röntgen etkisiyle denetlediği d3 karesini aynı zamanda h7’deki fil de görüyor.

“b” varyantında oluşan mat pozisyonu bir model mat mı? Bu sorunun cevabını size bırakıyoruz.

Model matlar, problem sanatında “Bohemya Okulu” olarak bilinen akımın belirleyici özelliğidir. Taşların hareketliliği ve ekonomik kullanımı, mat pozisyonlarının güzelliği bu akımın öne çıkan özellikleridir. “Bohemya Okulu” on dokuzuncu yüzyılın ortalarında doğan ve en iyi örnekleri Bohemya (bugün Çek Cumhuriyeti sınırları içinde olan bir bölge) kökenli kurgucular tarafından yaratılmış bir ekoldür. Önemli temsilcileri arasında Jan Dobrusky (1853-1907), Miroslav Havel (1881-1958), Ladislav Knotek (1892-1954)  ve Zdenek Mach (1877-1954) gibi isimler sayılabilir. Başka ülkelerden de okulun ilkelerine uygun ve üstün nitelikli yapıtlar veren birçok kurgucu çıkmıştır: İngiliz Godfrey Heathcote (1870-1952) ve Benjamin Laws (1861-1931) ve ABD’li Otto Wurzburg (1871-1951) gibi.

Aşağıdaki problemin çözümünü de size bırakıyoruz. Bir ay sonra görüşmek üzere...

Miroslav Havel
Göteborgs Schacksällskap, 1920
Beşincilik ödülü

İki hamlede mat

 

Yazar Hakkında:
Prof. Dr. Kıvanç Çefle, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi öğretim üyesidir. Boş zamanlarında satranç problemleri kurmaktadır. Bunlardan bazıları önemli uluslararası problem dergilerinde yayımlanmıştır.
 

İlgili İçerikler

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, Önce kasım ayında sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım.

Beyin ve Sinir Bilim

San Francisco’daki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacı, insanların hiçbir sağlık sorunu yaşamadan az uykuyla yetinebilmesini sağlayan bir genetik mutasyon keşfetti.

Beyin ve Sinir Bilim

Heyecanlandığımızda ya da kaygılandığımızda beynimizdeki amigdala bölgesi, tıpkı bir tehlike ile karşılaştığımızdakine benzer şekilde, stres-heyecan sistemi olarak da bilinen sempatik sinir sistemini etkinleştirir ve adrenalin salgılamaya başlar.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ekim 2019 probleminin çözümüne ve Kasım 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Beynimiz hiç mola vermez, sürekli çalışır. Hayati fonksiyonları düzenler, çevreden algılanan uyarıları değerlendirir ve bilişsel becerilerden sorumludur. Beynimizde farklı işlevler için farklı sinir hücreleri vardır. Hafıza da özel bir grup sinir hücresinin yeniden etkinleşmesiyle oluşur. Peki, bu özel sinir hücrelerini diğerlerinden ayıran nedir?

Beyin ve Sinir Bilim

Anılar ve yaşam tecrübeleri sanki ayrılmaz ikililermiş gibi görünür. Ancak bir grup araştırmacı, yakın zamanlarda Nature Neuroscience’ta yayımladıkları bir makalede, beyinlerindeki sinir hücrelerini uyararak laboratuvar hayvanlarının zihninde yapay anılar oluşturmayı başardıklarını açıkladı.

Beyin ve Sinir Bilim

Bazı resim ya da fotoğraflara baktığımızda onları aslında olduklarından farklı şekilde algılarız. Görsel yanılsama ya da optik illüzyon adı verilen bu olay ışık, objenin rengi ve deseni gibi faktörlerin etkisiyle ortaya çıkar. Yani bir anlamda beynimiz kandırılır.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Eylül 2019 probleminin çözümüne ve Ekim 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ağustos 2019 probleminin çözümüne ve Eylül 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

1999’da vizyona giren Matrix filminde ana karakter Neo, Headjack olarak isimlendirilen bir beyin-bilgisayar arayüzü sayesinde Matrix dünyasına girebiliyordu. Neo’nun kafatasının arkasında yer alan bağlantı girişi sayesinde bu cihaz binlerce küçük bağlantı boyunca beynin derinliklerine ulaşabiliyordu. Headjack bilgisayarlara bağlanıyor ve bu şekilde insanlar bir sanal gerçeklik dünyası olan Matrix'e giriş yapabiliyordu.