Skip to content Skip to navigation

Sinemada İlk Görsel Efekt Denemeleri: Özel Efektler

Dr. Vedat Güntay
31/10/2018 - 09:48

19. yüzyılda fotoğrafın icat edilmesinden sonra insanların gerçek hayatı kaydetme ve gösterme merakı, çok geçmeden hareketli görüntü denilen sinema sanatının ortaya çıkmasını sağladı. İlk zamanlarda hareketli görüntü insanlarda çok fazla merak ve ilgi uyandırdı. Ancak bu hareketli görüntüler hayal gücü geniş ve beklentileri yüksek olan izleyicilere zamanla sıkıcı ve yetersiz gelmeye başladı. Bu durum, farklı görüntü işleme yöntemleri ile görüntüde yanılsama oluşturarak merak uyandırmaya dayanan yeni bir tekniğin (trik fotoğrafçılık olarak bilinir) geliştirilmesine öncülük etti. Sinemada uzun yıllar kullanılan bu teknik özel efekt tasarımı olarak isimlendirilen yeni bir alanın ortaya çıkmasına neden oldu. Özel efektler 1980’li yıllardan sonraki dijital döneme kadar sinema sanatına damgasını vurdu.

Özel efektler sinemada “sihrin” ortaya çıkmasına neden oldu.

Özel efekt tasarımını anlamak için görsel efekt tasarımı kavramının kapsamı hakkında fikir sahibi olmak gerekiyor. Çünkü bu iki terim zaman zaman birbiriyle karıştırılıyor ve birbirinin yerine kullanılıyor. Görsel efektlerin bilgisayarda üretildiği dijital dönemden önce birçok efekt çekimin yapıldığı ortamda kullanılan minyatürlerden, bu amaçla geliştirilen pratik tekniklerden ve çeşitli optik yanılsamalardan yararlanılarak yapılırdı. Bu dönemde özel efekt ve görsel efekt tasarımı kavramları arasındaki ayrım net değildi. Ancak günümüzde bu iki terim, kapsamı birbirinden çok farklı iki alanı tanımlamak için kullanılıyor.

Özel efektler çekimin yapıldığı sette, sahne üzerinde minyatür boyutlardaki elemanların veya kurgulanmış efektlerin kamera tarafından kayıt altına alınmasıyla elde edilir. Görsel efektler ise görüntünün dijital ortamda değiştirilmesi ile oluşturulur. Örneğin bir patlama sahnesinin sette üretilebilmesi için patlayıcılar ve yanıcı maddeler hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. Dijital görsel efekt tasarımıyla bir patlama sahnesinin üretilmesi için ise bilgisayar grafikleri konusunda uzman olmak ve gerçekçi bir görüntü oluşturacak düzeyde sanatsal ve teknik bilgiye sahip olmak gerekir. Günümüzde özel efekt tasarımı sinema ve televizyon yapımlarında hâlâ kullanılıyor.

Sette tasarlanan patlayıcılar bir özel efekt örneğidir.

1900’lü yılların başına kadar geliştirilen foto-grafik teknikler özel efekt tasarımının ve görsel efekt tasarımının geliştirilmesine öncülük etti. Eadweard Muybridge’in figür ve canlıların hareketleri üzerine yaptığı çalışmalar; Fransız bilim insanı Etienne-Jules Marey’in geliştirdiği, saniyede 12 görüntü karesi çekebilen tüfek şeklindeki fotoğraf makinesi; Kodak firmasını kuran George Eastman’ın icat ettiği, bugün fotoğraf kâğıdı olarak bildiğimiz selüloit film şeridi; Thomas Edison ve William Dickson’ın geliştirdiği fonograf (ses kaydeden bir cihaz) ve kinetograf (hareketli görüntüleri film kâğıdı üzerine kaydeden kamera); Lumiere kardeşlerin icat ettikleri sinematograf (hareketli görüntüleri kaydedebilen ve ekran üzerine yansıtabilen bir cihaz) ve ilk kaydedilen hareketli görüntü olan 1895 yapımı Lyon'daki Lumiere Fabrikası’ndan Çıkış sinemanın, dolayısıyla özel efekt tasarımının gelişmesine öncülük eden önemli kilometre taşlarıydı.

İlk özel efekt tasarımı 1895’te Alfred Clark tarafından yönetilen ve Edison Laboratuvarı’nda üretilen İskoç Kraliçesi Mary’nin İdamı isimli kısa filmde kullanıldı. Bu filmdeki özel efekt, kameranın aynı çerçevede sabitlenmesi ve bir görüntüden diğerine kesme ile geçilerek final görüntüsünün oluşturulması ile elde edildi.

Fransız illüzyonist ve film tasarımcısı George Melies özel efekt tasarımının öncüsü olarak kabul edilir. Melies, babasının ayakkabı imalat atölyesini sete çevirmişti. Filmlerinde kullandığı çoğu özel efekt tasarımını (örneğin çoklu pozlama, hızlandırılmış fotoğraf efekti, erime efekti ve elle boyama) tesadüfen bulmuştu.

Georges Melies (1861-1938) sinemanın ilk dönemlerinde birçok özel efekt tekniği geliştirdi.

Melies filmlerinde yazar, yönetmen, kostüm tasarımcısı, yapımcı gibi birçok farklı görev üstlendi. Kendi kamerasını üreten Melies, 1897'de Gaumot, Lumiere kardeşler ve Pathe kardeşlerden kamera satın alarak film yapım ekipmanlarını genişletti. Star Film şirketini ve Paris’in dışında kendi film stüdyosunu kurdu. 1896-1913 yılları arasında tam 531 film yönetti. 1902 yılında ise en ünlü eseri Ay’a Yolculuk filmini çekti. On dört dakikalık bir yapım olan bu film, Melies'e 75.000 sterline mal oldu. 1904 yılında İmkansız Yolculuk ve 1906’da Cadı filmlerini de çeken Melies, bilim kurgu ve fantezi türü filmleri izleyici ile ilk kez buluşturan yönetmen olarak kabul edilir.

Ay’a Yolculuk, sinema tarihinin ilk özel efekt uygulanan bilim kurgu filmidir.

Özel efekt tasarımı ile tanıştığımız bu yazının ardından, bir sonraki yazımızda animasyon ve görsel efektlerin günümüze kadarki gelişimini onar yıllık zaman aralıkları ile inceleyerek “animasyon ve görsel efektlerin zaman tüneline” giriş yapacağız.

 

Yazar Hakkında:
Dr. Vedat Güntay
TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Görsel İletişim Tasarımı Bölümü

İlgili İçerikler

Teknoloji

İnsan derisinden ilham alan Münih Teknik Üniversitesinden araştırmacılar yapay deriye sahip insansı bir robot geliştirdi. Geliştirilen yapay deri sayesinde robot insan dokunuşlarını hissedebiliyor.

Teknoloji

Sürücüsüz araçlara yönelik geliştirdiği teknolojilerle bilinen Tesla Motor şirketinin sahibi Elon Musk, Tesla araçların bu yılın sonunda tam otonom sürüş özelliği kazanabileceğini açıkladı.

Teknoloji

Mikroçip (üzerinde farklı işlevlere sahip elektronik devreler bulunan çok küçük boyuttaki birleşik devreler), küresel konumlama sistemi (GPS), kablosuz internet, sensör gibi teknolojiler tüm dünyayı hızla değiştiriyor. Bu değişimin son yıllardaki ürünlerinden biri de giyilebilir teknolojiler. Giyilebilir teknolojiler vücuda bağlı oldukları için günlük işler yapılırken de rahatça kullanılabiliyor.

Teknoloji

 TEKNOFEST İstanbul Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali 17-22 Eylül tarihleri arasında İstanbul Atatürk Havalimanı’nda düzenleniyor.

Teknoloji

Bir grup araştırmacı çok sayıda ufak robotun bir araya gelmesiyle oluşan, herhangi bir merkezî kontrol birimi olmaksızın çevredeki uyaranlara tepki verebilen ve hareket edebilen bir robot geliştirdi.

Teknoloji

Günümüzün aktif araştırma alanlarından biri esnek elektronik cihazlar. Michigan Üniversitesinden Nicholas Kotov önderliğinde çalışmalar yapan bir grup araştırmacı yakın zamanlarda esnek, iletken malzemeler üretmek için yeni bir yöntem geliştirdi.

Teknoloji

1950’ler sinemada seyirci sayısının azaldığı yıllar olarak tarihe geçer. Bunun en önemli nedeni, şehirlere taşınan ailelerin, ucuz ve erişilebilir olmasından dolayı televizyonu eğlence aracı olarak seçmesiydi. Televizyon o yıllarda toplumda hızlı bir şekilde yaygınlaşıyordu ve birçok aile tarafından satın alınıyordu.

Teknoloji

Hassas Tarım ve Sürdürülebilir Uygulamaların Yaygınlaştırılması Projesi (HASSAS) sayesinde havacılık ve uzay teknolojileri kullanılarak çiftçilerimiz yenilikçi tarım uygulamalarından biri olan hassas tarım uygulamalarından yararlanabilecek.

Teknoloji

Hızla değişen ve yayılan bilgiyi takip etmek isteyenler için internete bağlı bilgisayar, mobil telefon ve tablet, giyilebilir teknoloji ürünü cihazlar gibi yeni medya araçları vazgeçilmez bir ihtiyaç hâline geldi.

Teknoloji

Japon otomobil üreticisi Toyota, yeni geliştirdikleri bir hibrit aracın test sürüşlerine başlayacaklarını açıkladı. Güneş paneliyle kaplı olan araç sadece elektrik motoruyla 56,3 kilometre yol yapabilecek.