Skip to content Skip to navigation

Torpidonun Keşfi

Osman Baran Kaplan
24/04/2019 - 17:02

2019 yılı Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı olarak ilan edildi. Bilim Genç olarak, 2019 yılı boyunca Prof. Dr. Fuat Sezgin’in İslam bilim ve teknoloji tarihine katkılarını farklı yazılarla ele alacağız. Prof. Dr. Fuat Sezgin anısına hazırladığımız diğer yazılara ulaşmak için tıklayın.

Su altında kendiliğinden hareket edebilen bir silah olan torpido 1866'da İngiliz mühendis Robert Whitehead tarafından icat edildi. Ancak bugün kullanılanlardan büyük farklılıkları olsa da torpidonun geçmişinin daha eskilere dayandığı söylenebilir.

Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam’da Bilim ve Teknik kitabında, 1270 ve 1280 yılları arasında Moğolların Bağdat’ı istilasının hemen ardından Arap mucit Hasan Rammah’ın Kitâbü’l Fürusiyye ve’l-Menasibü’l-Harbiyye adlı eserinde tarif ettiği ve “kendi kendine hareket eden ve yanan yumurta” olarak isimlendirdiği düzeneğin torpidonun tarihteki bilinen ilk örneği olduğundan bahsediyor.

Hasan Rammah’ın torpido tasarımında iki içbükey sacın birbirine bağlanıp keçeyle sıkıştırılmasıyla oluşturulan yassı armut şeklindeki içi boş kap neft (petrolden elde edilen yanıcı bir madde), metal talaşı ve güherçile (barut yapımı için ihtiyaç duyulan potasyum nitrat maddesi) ile dolduruluyor ve düzeneğe iki çubuk ekleniyordu. 1001 İcat: Dünyamızda İslam Mirası adlı kitapta bu iki çubuğun muhtemelen kuyruk dümeni görevi gördüğünden, ayrıca ön tarafa yerleştirilen mızrak sayesinde torpidonun patlamadan önce düşman gemisinin ahşap gövdesine saplanmasını sağladığından bahsediliyor. Son olarak büyükçe bir roketle desteklenen silaha böylece gerekli hareket enerjisi kazandırılabiliyordu.

Hasan Rammah'ın Bibliothèque Nationale De France'da bulunan Kitâbü’l Fürusiyye ve’l-Menasibü’l-Harbiyye isimli el yazmasındaki torpido çizimi

Hasan Rammah’ın en dikkat çeken çalışması olan torpidonun çizimi ve tasviri incelendiğinde bu düzeneğin suyun yüzeyinde hareket etmesinin amaçlandığı söylenebilir.

Prof. Dr. Fuat Sezgin, roket torpidoya dair başka bir tarifin İtalyan mühendis Giovanni Fontana tarafından 15. yüzyılın ilk yarısında yazılan Bellicorum Instrumentorum Liber adlı kitapta yer aldığından da söz ediyor. S. J. von Romocki gibi bazı tarihçiler ise Fontana’nın kitabında yer alan roket torpido tarifinin Hasan Rammah’ı kaynak aldığı görüşündeydi. Prof. Dr. Sezgin, Fontana’nın çalışmasının özgün bir çalışma olarak görülebileceğini ancak Arap-İslam bilginlerinin savaş sistemi ve silahlar konusunda yaptıkları çalışmaların büyük bir kısmının Haçlı Seferleri sırasında Avrupa’ya taşındığını aklımızda tutmamız gerektiğini belirtiyor.

Prof. Ahmed Y. El Hassan ve Donald R. Hill'in birlikte hazırladığı İslami Teknoloji: Bir Resimli Tarih adlı kitapta torpido gibi suda yüzebilen patlayıcı silahların, genellikle inanılageldiği üzere 1585 yılında Seksen Yıl Savaşları (1568-1648) sırasında değil, 13. yüzyılda Memlük Krallığı'nın bir parçası olan Suriye'de Hasan Rammah tarafından icat edildiğini ortaya koyuyor.

Hasan Rammah’ın askeri teknoloji konusunda en önemli eserlerden biri olan Süvarilik ve Askeri Mühendislik Aletleri Kitabı patlayıcı barut üretimine yönelik birçok tarif içeriyordu.

Çinliler barutu keşfetmelerine rağmen patlayıcı yapımında kullanamamışlardı. Çünkü barutun ateşli silahlarda kullanılabilmesi için potasyum nitratın saflaştırılması ve doğru karışım oranlarının hesaplanması gerekiyordu. Hasan Rammah’ın barut tariflerinden en az birinin bugünkü ideal barut karışımına çok yakın olduğu düşünülüyor.

Kaynaklar:

  • Hasan, A. Y., Hill, D. R.. “Islamic technology: An illustrated history”, Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
  • Sezgin, F., “İslam’da Bilim ve Teknik – 5.Cilt”, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınları, 2008.
  • 1001 İcat: Dünyamızda İslam Mirası, Ed. Salim T S Al-Hassani, Foundation fo Science Tecnology and Civilisation, 2010.
  • https://airandspace.si.edu/collection-objects/model-rocket-torpedo-hassa...
Yazar Hakkında:
Osman Baran Kaplan
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Felsefe Bölümü Lisans Öğrencisi

İlgili İçerikler

Teknoloji

Haberleşme sistemleri alanında uluslararası düzeyde üstün nitelikli çalışmaları sebebiyle TÜBİTAK 2019 yılı Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. Erdal Arıkan ile 5G teknolojisi ve “kutupsal kodlama” ile ilgili bir söyleşi gerçekleştirdik.

Teknoloji

Vermont ve Thuft üniversitelerinde çalışan bir grup araştırmacı kurbağa embriyolarından alınan kök hücreleri kullanarak canlı robotlar üretti. Dr. Sam Kriegman ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma ile ilgili makale Proceedings of The National Academy of Sciences (USA)’da yayımlandı.

Teknoloji

16. TÜBİTAK Efficiency Challenge Elektrikli Araç Yarışları başvuruları başladı. Başvurular 2 Mart’a kadar devam edecek ve bu yıldan itibaren challenge.tubitak.gov.tr adresinden çevrimiçi olarak yapılacak.

Teknoloji

Günümüzün en dikkat çekici teknolojik gelişme alanlarından biri otonom sürüş teknolojileri. Bu dönemde geliştirilen otonom araçların öndeki araçla mesafeyi uygun değerde sabit tutmak, bulunulan şeridi takip etmek gibi işlevleri yerine getirmesi bekleniyor. 

Teknoloji

2020’de ismini en çok duyacağımız gökcismi muhtemelen Mars olacak. Mars’ın yüzeyine araç indirmeyi planlayan çeşitli uzay ajansları var. NASA, Mars 2020 aracıyla gezegenin yüzeyinden taş örnekleri toplamayı ve daha sonraları yapılması planlanan başka bir görevle de bu örnekleri Dünya’ya getirmeyi planlıyor.

Teknoloji

Elon Musk ağustos ayında Tesla elektrikli araçların bataryalarının 1,5 milyon kilometreden fazla dayanabileceğini söylemişti. Kanada’daki Dalhousie Üniversitesinde çalışan araştırmacıların geliştirdiği lityum iyon batarya teknolojisi 20 yıldan ya da 1,5 milyon kilometreden fazla sorunsuz çalışabiliyor.

Teknoloji

TÜBİTAK Bilim ve Toplum Daire Başkanlığı tarafından yürütülen 4006-TÜBİTAK Bilim Fuarları Destekleme Programı proje başvuruları başladı. Başvurular 26 Kasım – 30 Aralık 2019 tarihleri arasında devam ediyor.

Teknoloji

Bisiklet sürüyorsunuz ve saati kontrol etmeniz gerekti. Kolunuzdaki saate ya da cep telefonunuza bakmadan saati elinizin üzerine yapıştırdığınız bir çıkartma üzerinden okumak ister miydiniz? Çin’deki Nanjing Üniversitesi ve Lanzhou Teknik Üniversitesinden bilim insanları insan cildine yapışabilen, esnek çıkartma şeklinde bir saat geliştirdi.

Teknoloji

İnsan derisinden ilham alan Münih Teknik Üniversitesinden araştırmacılar yapay deriye sahip insansı bir robot geliştirdi. Geliştirilen yapay deri sayesinde robot insan dokunuşlarını hissedebiliyor.

Teknoloji

Sürücüsüz araçlara yönelik geliştirdiği teknolojilerle bilinen Tesla Motor şirketinin sahibi Elon Musk, Tesla araçların bu yılın sonunda tam otonom sürüş özelliği kazanabileceğini açıkladı.