Skip to content Skip to navigation

Türk Bilim İnsanlarından Kolon Kanseri Tedavisinde Kullanılabilecek İlaç Projesi

Dr. Tuba Sarıgül
27/08/2019 - 17:13

Türk bilim insanları tarafından geliştirilen metal kompleks bileşiğinin kolon kanserinin tedavisinde kanser ilacı olarak kullanılmasına yönelik hücre kültürü ve deney hayvanları test aşamaları başarıyla geçildi. ABD ve Avrupa Birliği patent ofislerinden patenti alınan bileşiğin kanser hastaları ile gerçekleştirilecek testlerinden sonra ilaç olarak üretimine başlanabilir.

Projeyi gerçekleştiren bilim insanlarından biri olan Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Ceyda İçsel ile proje üzerine bir söyleşi gerçekleştirdik.

 

TÜBİTAK Bilim Genç: Sizi tanıyabilir miyiz?

Dr. Öğr. Üyesi Ceyda İçsel: 1988’de Bursa’da doğdum. 2009’da Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümünden birincilikle mezun oldum. Yüksek lisans ve doktora tez çalışmalarımı Prof. Dr. Veysel Turan Yılmaz’ın danışmanlığında 2013 ve 2016 yıllarında aynı bölümde tamamladım. 2017’den beri Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümünde doktor öğretim üyesi olarak görev yapıyorum.

TÜBİTAK Bilim Genç: Metal Kompleks Bileşiğinden Kanser İlacı Geliştirme projenizden bahsedebilir misiniz?

Dr. Öğr. Üyesi Ceyda İçsel: Metal kompleksleri, merkezdeki bir metal atomunun, ligant olarak adlandırılan organik veya inorganik moleküller ya da iyonlar tarafından çevrelendiği bileşiklerdir. Kanser tedavisinde ilaç olarak kullanılan ilk metal kompleksi sisplatin olarak isimlendirilen bir bileşiktir.

Sisplatin, platin (II) iyonuna bağlı iki amonyak molekülü ve iki klorür iyonunu içeren basit bir bileşiktir. 1980’li yılların başından sonra sisplatin bileşiği bazı kanser tümörlerinin yok edilmesinde başarılı bir şekilde kullanıldı. Bu gelişmeye bağlı olarak bu alanda daha etkili bir ilaç elde edilmesine yönelik bilimsel çalışmalar hızlandı.

Lisansüstü çalışmalarım sırasında kanser hücreleri üzerinde etkili yeni metal komplekslerinin sentezlenmesi konusunda araştırmalar yaptım. Doktora tez çalışmalarım sırasında bursiyer olarak görev yer aldığım TÜBİTAK tarafından desteklenen araştırma projesinde yeni bir seri paladyum (II) ve platin (II) kompleksleri sentezledik. Bu metal komplekslerinin insanlarda yaygın olarak görülen kanser hücre türleri üzerinde denendiğinde, bir paladyum kompleksinin çok düşük dozlarda bile özellikle kolon kanseri hücrelerini öldürdüğünü gözlemledik.

TÜBİTAK Bilim Genç: İlaç geliştirme araştırmalarının aşamalarından bahsedebilir misiniz? Proje ekibinde hangi alanlardan bilim insanları yer alıyor?

Dr. Öğr. Üyesi Ceyda İçsel: İlaç geliştirme araştırmaları disiplinler arası iş birliğini gerektirir. Bunun için ilk olarak ilaç potansiyeli olabilecek yeni moleküllerin tasarımı, sentezi ve yapılarının belirlenmesi gerekir. İlaç etken maddesi olabilecek bileşikleri sentezlemek için öncelikle bu alanda iyi bir altyapıya sahip bir laboratuvarda çalışmak hayli önemli. Bu kapsamda tez danışmanım Prof. Dr. Veysel Turan Yılmaz’ın araştırma laboratuvarının çok donanımlı olması araştırmalarımızın başarılı olmasında önemli paya sahip. Üzerinde çalıştığımız yeni metal kompleksi bileşiklerini laboratuvarımızda başarılı bir şekilde sentezledik ve molekül yapılarını belirledik.

Antikanser özelliğe sahip olduğu belirlenen paladyum kompleks bileşiğinin kimyasal yapısı

 

Bir sonraki aşamada sentezlediğimiz yeni bileşiklerin insanlarda yaygın olarak görülen kanser hücresi türleri üzerindeki etkisini incelendik. Sentezlediğimiz metal kompleksi bileşikleri arasından kanserli hücreleri etkili bir şekilde yok edebilen bileşikler ise tümör oluşturulmuş fareler üzerinde denendi ve bileşiklerin tümör boyutunu küçültme açısından ne kadar etkili olduğu izlendi. Bu alanda hayli deneyimli bilim insanlarıyla iş birliği yaptık. İstinye Üniversitesi Moleküler Kanser Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Engin Ulukaya ve araştırma grubu hücre kültürü deneylerini gerçekleştirirken, Thessaly Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Kostantinos Dimas sentezlediğimiz bileşikleri fareler üzerinde test etti. 

 

TÜBİTAK Bilim Genç: Proje kapsamında aldığınız patentlerden bahsedebilir misiniz?

Dr. Öğr. Üyesi Ceyda İçsel: Kanser hücreleri ve fareler ile gerçekleştirilen deneylerde elde ettiğimiz başarılı sonuçlar bizleri çok heyecanlandırdı. Sentezlediğimiz metal kompleks bileşiklerinden biri olan paladyum bileşiğinin, günümüzde kolon kanseri tedavisinde ilaç etken maddesi olarak kullanılan okzaliplatin ile kıyaslandığında, farelerdeki tümör boyutunu küçültmede çok daha etkili olduğunu belirledik. Böylece bu yeni bileşiğin kolon kanseri tedavisinde kullanılabilecek bir kanser ilacı potansiyeline sahip olduğu anlaşıldı.

Ülkemiz için çok değerli sayılabilecek bu çalışmayı, ilaç olarak kullanılmaya başlanmasına kadar, patentle koruma altına almaya karar verdik. Elde ettiğimiz sonuçlar ilk olarak Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından İncelemeli Patent (buluş sahibine 20 yıl boyunca koruma sağlayan bir patent türü) olarak 2017’de patentlendi. Daha sonra çalışmamız 2017’de ABD ve 2018’de Avrupa patent ofisleri tarafından tescillendi.

Patentleme süreçleri Uludağ Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi tarafından takip edildi.

TÜBİTAK Bilim Genç: Geliştirdiğiniz paladyum bileşiğinin kanser ilacı olarak üretimine yönelik çalışmalar yürütülüyor mu?

Dr. Öğr. Üyesi Ceyda İçsel: Sentezlediğimiz paladyum bileşiğinin kanser ilacı olarak kullanılabilmesi için kanserli hastalar üzerinde denenmesi (bu süreç faz klinik çalışmaları olarak adlandırılıyor) gerekiyor. Bundan sonraki çalışmalar bu alanda uzman araştırmacılar tarafından gerçekleştirilebilen uzun ve maliyetli bir süreç. Bu nedenle sentezlediğimiz bileşiğin kanser ilacına dönüştürülebilmesi için maddi desteğe ihtiyaç duyuluyor. Bu ancak ülkemizdeki ilaç sektörünün veya devletimizin desteğiyle gerçekleştirilebilir.

TÜBİTAK Bilim Genç: Projenizin yerlilik oranı hakkında bilgi verebilir misiniz?

Dr. Öğr. Üyesi Ceyda İçsel: Projemiz düşünce ve tasarım açısından %100 yerli. Kullandığımız kimyasal maddeler ve cihazların büyük bir kısmı ise yurt dışı kaynaklı. Ancak kanser ilacı olarak kullanılma potansiyeli yüksek olan bu bileşik araştırma grubumuzca sentezlendi ve test edildi, dolayısıyla “yerli bir ilaç” olmaya aday.

İlgili İçerikler

Tıp ve Sağlık

Hafta sonları tüm aile bir aradayken pazar kahvaltıları nasıl da güzel olur, değil mi? Patatesli omlet, simit, börek, krep, kızarmış ekmek... Bu kadar şeyi yedikten sonra tatlı bir uyku bastırır. Peki ama neden?

Tıp ve Sağlık

Çin’in Wuhan şehrinde ortaya çıkan yeni bir tür koronavirüsün neden olduğu salgın dünyanın farklı yerlerine hızla yayılıyor. Şu ana kadar onlarca kişinin hayatını kaybetmesine neden olan virüs hakkında bilinmesi gerekenleri derledik.

Tıp ve Sağlık

San Diego’daki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan Prof. Dr. Karen Christman ve arkadaşları kalp krizi geçirmiş hastaların kalp kaslarını onarmak için bir hidrojel geliştirdi.

Tıp ve Sağlık

Okulda sınav haftasındasınız ve ders çalışırken sürekli bir şeyler atıştırıyorsunuz. Bu durumda muhtemelen “Stresten yiyorum” cevabını verirsiniz. Bazı insanlar stresli oldukları dönemlerde normalde olduğundan daha fazla yemek yer. Stres bazı insanların ise yeme isteklerinin azalmasına neden olur. Peki, stres yeme alışkanlıklarımızı nasıl etkiliyor?

Tıp ve Sağlık

Sağlıklı gelişebilmeleri için çocukların düzenli bir biçimde aşılanması çok önemli. Ancak bazen aşı kayıtlarında sıkıntılar yaşanabiliyor. Bazen de ebeveynler çocuklarının hangi aşıları olduğunu ya da hangi aşının zamanının geldiğini unutabiliyor.

Tıp ve Sağlık

Aşırı kilo ve obezite 21. yüzyılın önemli sağlık sorunlarından biri. Özellikle çocukları ve gençleri tehdit eden bu küresel sağlık sorunu şehirleşmiş bölgelerde daha yaygın görülüyor. Çocukluk döneminde obez olan kişiler çoğunlukla yetişkin dönemlerinde de obez oluyor. Bu kişilerin genç yaşta diyabet, kalp damar hastalıkları gibi hastalıklara yakalanma ihtimalleri daha yüksek.

Tıp ve Sağlık

Sevdiğiniz bir sanatçının konserinden çıktınız ve kulağınızın çınladığını hissediyorsunuz. Yüksek sesle müzik dinlemek hayli zevkli ancak sesin şiddetinin belirli bir seviyenin üzerine çıkması sağlık sorunlarına yol açabiliyor.

Tıp ve Sağlık

Boston Çocuk Hastanesinde çalışan Timothy Yu arkadaşları, kişiye özel bir tedavi geliştirdi. İlk bulgular, tedavinin olumlu sonuç verdiğini gösteriyor.

Tıp ve Sağlık

Yapılan araştırmalar son yıllarda depresyonun daha da yaygınlaştığını gösteriyor. Ergenlerde depresyon teşhisinin konulması ise yetişkinlere göre daha zor çünkü ergenlikte doğal olarak görülen psikolojik değişimlerle depresyonun belirtileri birbirine benziyor.

Tıp ve Sağlık

Hiç hata yapmamayı mı yoksa çok sayıda deneme ve yanılmadan sonra başarılı olmayı mı tercih edersiniz? Hata yapmak zaman zaman insanlar tarafından bir eksiklik olarak görülse de araştırmalar hata yapmanın öğrenmeyi olumlu etkilediğini gösteriyor.