Skip to content Skip to navigation

Türkiye’den Uzay Teknolojileri Alanında Yeni Bir Adım

Dr. Bülent Gözcelioğlu - Selim Özden
15/01/2016 - 16:12

Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fizik Bölümü’nde, Doç.Dr. Bilge Demirköz’ün liderliğinde, uzay radyasyon testlerinin yapılabileceği bir laboratuvar kurulum projesine başlandı. Yer Gözlem Uydu Teknolojilerinin Geliştirilmesi Projesi (İMECE) kapsamında Kalkınma Bakanlığı’ndan “Saçılmalı Demet Hattı Projesi” için Ağustos 2015’te 5,5 milyon TL destek alındı. Bu proje ile yine Kalkınma Bakanlığı’nın desteğiyle Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nun Sarayköy Nükleer Eğitim ve Araştırmalar Merkezi’ndeki Proton Hızlandırıcı Tesisi içinde yer alan ArGe odasında yeni bir proton demet hattı kurulacak. Bu hattın kurulmasıyla uzaydaki radyasyon ortamına benzer bir ortam oluşturularak, Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) belirlediği Tekil Olay Etkileri Standardı olan ESA-SCC 25100 standardına uygun uzay radyasyon testleri yapılabilecek.

 

CERN’ün desteği ile bazı yenilikçi demet hattı tasarımı ve mıknatıs teknolojilerinin ülkemize transferinin de yapılacağı proje sonucunda, ülkemizde geliştirilen elektronik bileşenlerin ve malzemelerin uzay radyasyon ortamına gösterdiği tolerans belirlenerek uzay kalifiye (uzayda kullanıma uygun ) oldukları belgelenecek, bu sayede uzay projelerinde yurt dışı bağımlılığı azaltılacak ve döviz kaybının önüne geçilecek.

Proje ile 2,5 yıl sonunda öncelikle İMECE kapsamında uzayda kullanılmak üzere TÜBİTAK MAM Malzeme Enstitüsü tarafından geliştirilen güneş hücrelerinin ve TÜBİTAK MAM Enerji Enstitüsü tarafından geliştirilen bataryaların uzay radyasyon testleri gerçekleştirilebilecek. Bunun yanı sıra uzayda kullanılmak üzere ülkemizde geliştirilmekte olan tüm elektronik devrelerin uzay radyasyonuna karşı dayanıklılıkları ölçülebilecek ve radyasyon dozimetre yöntemleri geliştirilmesine yönelik kuramsal çalışmalar yapılabilecek.

Proje yürütücüsü Doç. Dr. Bilge Demirköz proje hakkında şunları söylüyor: “Dört yıl önce Türkiye’ye döndüğümde Uluslararası Uzay İstasyonu’nda bulunan, CERN ortaklığı ile geliştirilmiş Alfa Manyetik Spektrometresi deneyinin üyesi olduk. Uzaydaki yüksek enerjili kozmik ışınları ölçerek karanlık maddenin izini araştırdık ve ilginç bulgulara rastlayarak bunlarla ilgili makaleler yayımladık. Şimdi temel bilimlerden gelen uzay radyasyonu ile ilgili bu bilgi birikimini, ülkemizde uzay teknolojilerinin gelişmesinde ve sanayi işbirliklerinde kullanacak olmak harika.”

ODTÜ’de bu proje ile uzay radyasyonu konusunda uzmanlaşmış insan kaynağı da yetiştirilecek. Hâlihazırda projede bir doktora sonrası araştırmacı, iki doktora ve iki yüksek lisans öğrencisi, bir proje uzmanı, bir mühendis ve üç teknisyen çalışıyor ve ekibin proje süresince büyümesi planlanıyor.

Doç. Dr. Bilge Demirköz Kimdir?
Robert Koleji’ni bitirdikten sonra lisans ve yüksek lisans eğitimini Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT), doktorasını ise Oxford Üniversitesi gibi dünyanın en önde gelen üniversitelerinde tamamladı. Doktora sonrasında CERN’de çalışmaya başladı. Ardından Barselona IFAE ve Cambridge üniversitelerinde araştırmalarını sürdürdü. Dört yıl önce Türkiye’ye döndü ve ODTÜ Fizik Bölümü’nde göreve başladı. İsminin de yer aldığı 307 yayının 21’ine liderlik etti. Türkiye’nin CERN’e ortak üyeliği sürecine katkılarda bulundu ve CERN’ün Kullanıcılar Kurulu’nda Türkiye’yi temsil etti. Ufuk2020 kapsamında ülkemizi uzay alanında temsil eden Demirköz, Türkiye Bilimler Akademisi’nin (TÜBA) Asosiye üyesi ve TÜBİTAK Bilim Kurulu üyesidir.

İlgili İçerikler

Fizik

Knot (Türkçesi “düğüm”) denizcilikte ve havacılıkta kullanılan bir hız birimi. 1 knot 1 saatte kaydedilen 1 deniz miline yani 1852 metreye eşittir.

Fizik

Yenilikçi bir fizik deneyi. Deney Kutusu köşesinin bu etkinliğinde yapay bir gökkuşağı oluşturmaya çalışıyoruz.

Fizik

Fırtına bulutlarının en yüksek enerjili radyasyon türü olan gama ışınları yaydığı anlaşıldı.

Fizik

Diyelim ki gerçek dünyada değil de bilim kurgu dünyasında yaşıyoruz ve bir şekilde zamanda yolculuk yapmak...

Fizik

Dünya’nın etrafında dönen teleskoplar gezegenimizden yayılan gama ışınlarını 1990’lardan beri defalarca algıladı. Geçmişte bu ışınların kaynağının atmosferde meydana gelen fiziksel süreçler olduğu varsayılıyordu. Kyoto Üniversitesi’nde çalışan bir grup Japon araştırmacı yakın zamanlarda bu varsayımı test etti.

Fizik

Kozmik ışınların atmosferdeki atomlarla çarpışması sonucu açığa çıkan muonlar kullanılarak, Mısır piramitlerinin en büyüğü olan Gize’deki Büyük Piramit’te daha önce bilinmeyen bir oda bulundu.

Fizik

Kum tepelerinin şarkı söylediğini biliyor muydunuz? Nadir karşılaşılan bir durum olsa da çöllerde düşük frekanslı, uğultu şeklinde sesler...

Fizik

ABD’deki Brookhaven Ulusal Laboratuvarı’nda çalışan bir grup araştırmacı, cam yüzeylerdeki yansımaları neredeyse tamamen ortadan kaldırmayı başardı. Öyle ki üretilen camlar hemen hemen görünmez hale geldi.

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde aralık ayının konusu “Yansımalar”. Fotoğraflarınızı Bilim Genç’te paylaşırken açıklama bölümüne #Yansıma etiketini eklemeyi unutmayın.

Fizik

Kuramsal en yüksek sıcaklık için, mutlak sıfır noktasında olduğu gibi, bilim insanlarının üzerinde anlaştığı bir değer yoktur.