Skip to content Skip to navigation

Türkiye’den Uzay Teknolojileri Alanında Yeni Bir Adım

Dr. Bülent Gözcelioğlu - Selim Özden
15/01/2016 - 16:12

Orta Doğu Teknik Üniversitesi Fizik Bölümü’nde, Doç.Dr. Bilge Demirköz’ün liderliğinde, uzay radyasyon testlerinin yapılabileceği bir laboratuvar kurulum projesine başlandı. Yer Gözlem Uydu Teknolojilerinin Geliştirilmesi Projesi (İMECE) kapsamında Kalkınma Bakanlığı’ndan “Saçılmalı Demet Hattı Projesi” için Ağustos 2015’te 5,5 milyon TL destek alındı. Bu proje ile yine Kalkınma Bakanlığı’nın desteğiyle Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nun Sarayköy Nükleer Eğitim ve Araştırmalar Merkezi’ndeki Proton Hızlandırıcı Tesisi içinde yer alan ArGe odasında yeni bir proton demet hattı kurulacak. Bu hattın kurulmasıyla uzaydaki radyasyon ortamına benzer bir ortam oluşturularak, Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) belirlediği Tekil Olay Etkileri Standardı olan ESA-SCC 25100 standardına uygun uzay radyasyon testleri yapılabilecek.

 

CERN’ün desteği ile bazı yenilikçi demet hattı tasarımı ve mıknatıs teknolojilerinin ülkemize transferinin de yapılacağı proje sonucunda, ülkemizde geliştirilen elektronik bileşenlerin ve malzemelerin uzay radyasyon ortamına gösterdiği tolerans belirlenerek uzay kalifiye (uzayda kullanıma uygun ) oldukları belgelenecek, bu sayede uzay projelerinde yurt dışı bağımlılığı azaltılacak ve döviz kaybının önüne geçilecek.

Proje ile 2,5 yıl sonunda öncelikle İMECE kapsamında uzayda kullanılmak üzere TÜBİTAK MAM Malzeme Enstitüsü tarafından geliştirilen güneş hücrelerinin ve TÜBİTAK MAM Enerji Enstitüsü tarafından geliştirilen bataryaların uzay radyasyon testleri gerçekleştirilebilecek. Bunun yanı sıra uzayda kullanılmak üzere ülkemizde geliştirilmekte olan tüm elektronik devrelerin uzay radyasyonuna karşı dayanıklılıkları ölçülebilecek ve radyasyon dozimetre yöntemleri geliştirilmesine yönelik kuramsal çalışmalar yapılabilecek.

Proje yürütücüsü Doç. Dr. Bilge Demirköz proje hakkında şunları söylüyor: “Dört yıl önce Türkiye’ye döndüğümde Uluslararası Uzay İstasyonu’nda bulunan, CERN ortaklığı ile geliştirilmiş Alfa Manyetik Spektrometresi deneyinin üyesi olduk. Uzaydaki yüksek enerjili kozmik ışınları ölçerek karanlık maddenin izini araştırdık ve ilginç bulgulara rastlayarak bunlarla ilgili makaleler yayımladık. Şimdi temel bilimlerden gelen uzay radyasyonu ile ilgili bu bilgi birikimini, ülkemizde uzay teknolojilerinin gelişmesinde ve sanayi işbirliklerinde kullanacak olmak harika.”

ODTÜ’de bu proje ile uzay radyasyonu konusunda uzmanlaşmış insan kaynağı da yetiştirilecek. Hâlihazırda projede bir doktora sonrası araştırmacı, iki doktora ve iki yüksek lisans öğrencisi, bir proje uzmanı, bir mühendis ve üç teknisyen çalışıyor ve ekibin proje süresince büyümesi planlanıyor.

Doç. Dr. Bilge Demirköz Kimdir?
Robert Koleji’ni bitirdikten sonra lisans ve yüksek lisans eğitimini Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT), doktorasını ise Oxford Üniversitesi gibi dünyanın en önde gelen üniversitelerinde tamamladı. Doktora sonrasında CERN’de çalışmaya başladı. Ardından Barselona IFAE ve Cambridge üniversitelerinde araştırmalarını sürdürdü. Dört yıl önce Türkiye’ye döndü ve ODTÜ Fizik Bölümü’nde göreve başladı. İsminin de yer aldığı 307 yayının 21’ine liderlik etti. Türkiye’nin CERN’e ortak üyeliği sürecine katkılarda bulundu ve CERN’ün Kullanıcılar Kurulu’nda Türkiye’yi temsil etti. Ufuk2020 kapsamında ülkemizi uzay alanında temsil eden Demirköz, Türkiye Bilimler Akademisi’nin (TÜBA) Asosiye üyesi ve TÜBİTAK Bilim Kurulu üyesidir.

İlgili İçerikler

Fizik

Metalik mavi renkli kelebekler, yanardöner renkli meyveler, altın rengi kabuğa sahip böcekler... Peki, bu renklerin hiçbirinin kaynağının boyalar ya da pigmentler olmadığını biliyor muydunuz? Öyleyse bu ışıl ışıl parıldayan renkler nasıl ortaya çıkıyor?

Fizik

ABD’de uzunluk ölçüsü olarak metre yerine yard, feet ve inç; kütle ölçüsü olarak kilogram yerine pound ve ons gibi metrik olmayan ölçü birimlerinin kullanılması dikkatinizi çekmiştir. Peki, ABD’de bu ölçü birimlerinin kullanılmasında Karayip korsanlarının da payı olduğunu biliyor muydunuz?

Fizik

Elektrik ve nükleer enerji santrallerinde soğutma amacıyla kullanılan suların büyük kısmı buharlaşarak atmosfere karışır. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde çalışan bir grup araştırmacı bu kayıp suları geri kazanmak için yeni bir yöntem geliştirdi.

Fizik

Mikroakışkan çipler, mikrolitre ve daha küçük hacimlerdeki akışkanların mikro ölçekteki (metrenin milyonda biri) kanallar içerisinde kontrol edilm

Fizik

Baryon grubu parçacıklar üç kuarktan oluşur. Uluslararası bir araştırma grubu, di-Omega olarak adlandırılan bir parçacığın doğada var olabileceğini ileri sürdü. Baryon türü iki omega parçacığının bir araya gelmesiyle oluşan di-Omegaların Avrupa ve Japonya’daki parçacık hızlandırıcılarda üretilebileceği düşünülüyor.

Fizik

Farklı düğüm yapılarının dayanıklılıkları üzerine pek çok araştırma yapıldıysa da bir düğümün nasıl olup da kendi kendine açıldığına dair bir çalışma yapılmamıştı. Ta ki bir akademisyen küçük kızının ayakkabı bağcıklarının neden sürekli çözüldüğünü merak edene kadar. Bunun üzerine iki öğrencisiyle birlikte koşu sırasında ayakkabı bağcığının ne gibi etkilere maruz kaldığını yakından gözlemledi.

Fizik

Hem bilimsel çalışmalar hem de günlük hayattaki pek çok etkinlik için kendi içinde tutarlı ölçüm birimlerine ihtiyaç vardır. Günümüzde bu amaçla yaygın şekilde kısaca SI olarak adlandırılan Uluslararası Birim Sistemi (Système international d’unités) kullanılsa da henüz arzu edilen düzeye erişilebilmiş değil.

Fizik

Ölçü birimlerine bir standart getirmek için 1790’larda Fransa’da metrik sistem oluşturulmuştu.

Fizik

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı tarafından üniversite öğrencilerine yönelik olarak düzenlenen Girişimcilik ve Yenilikçilik Yarışması, Özel Sektöre Yönelik Lisans Bitirme Tezleri Yarışması ve Öncelikli Alanlarda Üniversite Öğrencileri Proje Yarışması başvuruları bugün başladı.

Fizik

Kristal kadar berrak yağmur damlaları, turkuaz rengi okyanuslar ya da pembe göller... Hepsi sudan meydana gelmelerine rağmen renkleri farklı. Çünkü suyun rengini su moleküllerinin ışıkla etkileşiminin yanı sıra suyun içinde çözünmüş ya da asılı halde bulunan başka maddeler de etkiler.