Skip to content Skip to navigation

Türkiye’nin Biyolojik Hazineleri

Prof. Dr. Latif Kurt, Dr. Ebru Özdeniz, Beste Gizem Özbey, Ayşenur Bölükbaşı
30/05/2018 - 11:28

Ankara çiğdemi (Crocus ancyrensis)

Bazı bitkiler vardır ki hazine niteliğindedir. Her yerde yetişmez, sadece belli bir ülkede ya da bölgede yaşarlar. Ender bulunan, sadece o bölgeye has bu bitkilere “endemik bitkiler” adı verilir.

Gelin, hep birlikte ülkemizin biyolojik hazinelerini keşfedelim!

Oymadere (Achillea gypsicola)

Ülkemizde yaklaşık 9500 çiçekli bitki türü var ve bu özelliğiyle ülkemiz ılıman kuşağın en zengin biyolojik çeşitliliğe sahip ülkelerinden biri. Avrupa kıtasında yaklaşık 11.000 bitki türü olduğunu düşünürsek Türkiye’nin bitki çeşitliliği bakımından bir kıta kadar zengin olduğunu söyleyebiliriz. Türkiye’nin bu özelliği bitkilerin yetişme ortamlarının çeşitliliği, kısa mesafelerde meydana gelen toprak tipi farklılıkları, iklim çeşitliliği, yükselti farkları gibi ekosistem çeşitliliğinden kaynaklanıyor.

Şah civanperçemi (Achillea ketenoglui)

Ülkemizde doğal olarak yetişen bitkilerin tamamı için ‘’Türkiye Florası’’ ifadesi kullanılır. Türkiye’deki bitki türlerinin yaklaşık üçte birini endemik bitkiler oluşturuyor. Bazı ülkelerde bir tane bile endemik bitki bulunmazken ülkemiz zengin bitki çeşitliliği ile dünyanın önemli bölgeleri arasında yer alıyor. Ancak ülkemizin bu ender hazineleri aşırı otlatma, yangın, bilinçsiz yapılaşma gibi nedenlerle tehlike altında. Bu olumsuz faktörler bitki türlerinin yok olmasına bile yol açabiliyor.

Ak kevke (Alyssum niveum)

Nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türleri sınıflandırmak amacıyla Uluslararası Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nin (IUCN) geliştirdiği bir sistem kullanılıyor. Bu sistemde bitki türleri “tükenmiş”, “doğada tükenmiş”, “kritik”, “tehlikede”, “duyarlı”, “tehdide yakın”, “düşük riskli”, “yetersiz verili” ve “değerlendirilmedi” şeklinde sınıflandırılıyor.

Beypazarı geveni (Astragalus beypazaricus)

Ülkelerin ekonomik ve kültürel zenginliklerinin yanı sıra biyolojik zenginlikleri de hayli önemlidir. Bu nedenle Türkiye’nin bitki çeşitliliğinin özellikle endemik türlerin korunması ve bu türlerin nesillerinin devamlılığının sağlanması için hepimiz yapabileceği şeyler var. Bu güzelliklerin farkına varabilmek için bakmak yeterli değil, onları tanımamız da gerekli. Böylece sahip olduğumuz hazineyi koruyabiliriz.

Ankara çiğdemi (Crocus ancyrensis)

Ülkemizde yılda yaklaşık 50 bitki türü keşfediliyor. Bu, haftada bir yeni bitki türü bulunması demek. Henüz bilinmeyen ender bitkiler ise doğada keşfedilmeyi bekliyor.

Haydi siz de doğaya çıkın ve endemik bitkileri arayın. Belki bir gün siz de yeni bir tür keşfedebilirsiniz.

Verbascum ancyritanum

 

Fotoğraflar:
Prof. Dr. Latif Kurt
 
Kaynak:
Güner, A. ve ark., Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler), Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, 2012.
 
Yazarlar Hakkında:
Prof. Dr. Latif Kurt
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü
 
Dr. Ebru Özdeniz
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Araştırma Görevlisi
 
Beste Gizem Özbey
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Araştırma Görevlisi
 
Ayşenur Bölükbaşı
Ankara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Araştırma Görevlisi

İlgili İçerikler

Biyoloji

Belki sizi şaşırtabilir ama Türkiye’de bir zamanlar çita, aslan, Hazar kaplanı, pars gibi büyük kediler yaşıyordu. Bunlardan çita en son 13. yüzyılda, aslan 19. yüzyılın başlarında, pars ve Hazar kaplanı ise 1970’li yıllarda ülkemizde görülmüş. Günümüzdeyse kedi ailesinden vaşaklar, yaban kedileri, saz kedisi ve karakulak gibi türler, soyları tehdit altında olsa da, hâlen Türkiye’de yaşıyor.

Biyoloji

Güney Amerika’daki sularda yaşayan 250’den fazla türde balığın yön bulmak ve birbirleriyle iletişim kurmak için elektrik ürettiği biliniyor. Ayrıca görünüşleri yılana benzediği için elektrikli yılan balığı olarak adlandırılan türler avlanmak ve kendilerini savunmak için de elektrik kullanıyor.

Biyoloji

Doğada bazı hayvan türlerinin sayısı kıtlık, aşırı avlanma, iklim değişikliği ya da yaşam alanlarının daralması sonucu azalır. Hatta bu durum soylarının tamamen tükenmesine kadar gidebilir. Fakat bazen soyu tükendi diye düşündüğümüz türler uzun bir aradan sonra tekrar ortaya çıkar. Türkiye’deki bu türlerden biri de balık baykuşudur.

Biyoloji

Daha önce arıların sıfırı kavrayabildiği ve bu yüzden soyut matematikle ilgili kavramları anlamlandırabildiği üzerine gerçekleştirilen araştırmayı yürüten ekip arılar üzerinde çalışmaya devam etti ve arıların sembolleri sayılarla eşleştirebildiğini keşfetti.

Biyoloji

Bilim insanları, kuşların gagalarındaki bazı hücrelerin pusula işlevi gördüğünü ve bu durumun kuşların uzun ve karmaşık rotalarda yaptıkları yolculuklarda yön bulmalarına yardımcı olduğunu düşünüyordu. Fakat yakın zamanda yapılan bir araştırma, kuşların yönlerini kolaylıkla bulabilmesini sağlayan şeyin gözlerinde bulunan bir protein olduğunu gösterdi.

Biyoloji

ABD’deki Utah Sağlık Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar, Clostridia (20-30 ayrı bakteriyi içine alan bir sınıf) ba

Biyoloji

Dünyanın birçok yerinde bulunan kırlangıçkuyruklar yaklaşık 560 türe sahip bir kelebek ailesidir. İsimlerini, bazı türlerin kanatlarının altındaki kuyruğa benzer uzantılardan alırlar. Çoğunlukla tropik bölgelerde yaşarlar.

Biyoloji

Nanomalzemelere dayalı elektrokimyasal biyosensörler ve aptasensör teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları nedeniyle 2015 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. K. Arzum Erdem Gürsan ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

Semenderlerin bacakları koptuğunda yeniden gelişir. Kertenkeleler düşmanlarını yanıltmak için kuyruklarını bırakır, daha sonra yeniden büyütür. Planarya solucanları, denizanaları ve denizşakayıkları ise bütün vücutlarını yeniden büyütebilir. 

Biyoloji

İnsan Genom Projesi ile insanların gen haritasının çıkarılması pek çok gelişmeye kapı araladı. Bunlardan biri de genetik testler. Genetik testler kan, tükürük gibi vücut sıvılarındaki hücrelerden elde edilen DNA’nın incelenmesine dayanıyor.