Skip to content Skip to navigation

Türkiye’nin Renk Değiştiren Sakinleri Bukalemunlar

Ayşenur Okatan
04/01/2019 - 23:54

Sürüngenler sınıfı içinde yer alan kertenkele grubunun üyesi olan bukalemunlar ülkemizde nadir bulunan sürüngen türlerinden biri. Farklı beden yapıları, yaşam biçimleri ve renk değiştirme yetenekleriyse onları kertenkelelerden ayıran en önemli özellikler.

Bukalemunların birçok türü tropik iklim kuşağında yaşar. Dünyada ise en çok Madagaskar Adası’nda bulunurlar. Ülkemizde de Akdeniz ve Ege kıyılarında görülürler.

Vücutları yanlardan basıktır, başlarının üstünde miğfer şeklinde bir çıkıntı vardır. Ön ayak parmaklarının üçü içte, ikisi dışta olacak biçimde kendi aralarında birleşmiştir. Arka ayaklarındaysa içte iki parmak, dıştaysa üç parmak birleşmiş haldedir. Ayakları ve kuyrukları sayesinde dalları kolayca kavrayabildikleri için ağaç üzerinde kolaylıkla hareket edebilirler. Genellikle ağaç ve çalıların üzerinde yalnız yaşarlar.

Bukalemunlar özelleşmiş yapıdaki ayakları sayesinde kötü hava koşullarında (örneğin yağmurlu ya da soğuk hava nedeniyle dalın kayganlaştığı durumlarda) bile dalların üzerinde sabit durabilirler.

Boyları 20-40 cm arasında değişen bukalemunların uzun ve yapışkan uçlu dilleri avlarını kolayca yakalayabilmelerini sağlar. Dilleri boylarının iki katı kadar uzayabilir.

Bukalemunlar uzun ve yapışkan dilleri sayesinde avlarını kolayca yakalayabilirler.

Birbirinden bağımsız hareket edebilen gözleri yaklaşık 360 derecelik keskin bir görüş alanına sahiptir. Çoğunlukla çekirge, kelebek, peygamber devesi, cırcır böceği, karınca ve diğer böceklerle beslenirler. Bölgelerini savundukları zamanlar dışında yavaş hareket ederler. Kışın hareketleri iyice yavaşlamasına rağmen kış uykusuna yatmazlar.

Özel göz yapıları bukalemunlara 360 derecelik bir görüş açısı sağlar.

Bukalemunların en önemli özelliklerinden biri de renk değiştirmeleridir. Bunun sebebi derilerinin altındaki özel renk hücreleridir. Bu hücrelerin uyaranlar karşısında birbirinden uzaklaşıp yakınlaşması sonucu derilerinden yansıyan ışık farklı renklerde görünmelerini sağlar. Bu sayede çok hızlı bir şekilde renklerini sarı, yeşil, kahverengi ve gri tonlarına dönüştürebilirler. Aynı zamanda vücutlarında çok sayıda benek ve bant da ortaya çıkarabilirler. Bu özelliklerini vücutlarının sıcaklık dengesini ayarlamak, karşı cinsi etkilemek ve duygularını belli etmek (örneğin sinirlendiklerini göstermek ya da rakipleri karşısında kaybettiklerinde artık tehdit oluşturmadıkları mesajını vermek) için kullanırlar.

Bukalemunlar dinlenme halindeyken genelde yeşil görünürler.

Bukalemunların özellikle Türkiye’de yaşayan türü olan bayağı bukalemun (Chamaeleo chamaeleon) Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanan Kırmızı Liste’nin “Asgari Endişe” kategorisinde yer alıyor. Ancak evcil hayvan olarak yetiştirilmek üzere doğadan koparılmalarının yanı sıra kentleşme ve turizm amaçlı yapılaşma da türün yaşam alanlarını daraltıyor.

 

İlgili İçerikler

Biyoloji

Üç tarafı denizlerle çevrili Türkiye binlerce deniz canlısı türüne ev sahipliği yapıyor. Bu canlılardan biri de denizanası. Ülkemizdeki denizlerde sekiz denizanası türü yaşıyor. Bu türler ay denizanası, pusula denizanası, maviş denizanası, mor sokar denizanası, deniz ciğeri denizanası, ters-düz denizanası, göçmen denizanası ve beyaz noktalı denizanası.

Biyoloji

Papağanlar ve kargalar, vücutlarının büyüklüklerine nazaran görece büyük beyinlere sahiptir ve sosyal zekâya sahip olmalarıyla bilinir. Geçmişte yapılan bilimsel çalışmalar kargaların birbirleriyle yardımlaşmadığını göstermişti. Yakın zamanda yapılan araştırmada ise bu kez papağanların birbirleriyle yardımlaşıp yardımlaşmadığı incelenmiş.

Biyoloji

Göz renginiz annenizden, saç şekliniz ise babanızdan... Peki ama bu özellikler nesilden nesile nasıl aktarılıyor?

Biyoloji

Günümüzde birçok canlı şehirleşme, tarım, endüstri gibi nedenlerle yaşam alanlarını kaybediyor. Bu canlılardan biri de Toros kurbağaları (Rana holtzi).

Biyoloji

Mitokondrilerin hücrelerin enerji santralleri olduğu biliniyordu. Yakın zamanlarda yapılan araştırmalar, mitokondrilerin daha önceleri bilinmeyen yeni bir işlevini ortaya çıkardı. Dr. Zheng Wu ve arkadaşlarının Nature Metabolism’de yayımladıkları sonuçlara göre, mitokondriler DNA’ya zarar veren etkenleri algılayarak çekirdekteki DNA’nın daha iyi korunmasını sağlıyor.

Biyoloji

Uluslararası bir araştırma grubu sıradan nesnelerin içinde bilgi depolamak için bir yöntem geliştirdi. Dr. Julian Koch ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma Nature Biotechnology’de yayımlandı.

Biyoloji

“Birincil düzenleme” adı verilen yeni yöntem DNA sarmalındaki iplikçiklerin ikisinin birden kesilmesini gerektirmiyor. Üstelik bu yöntem temel düzenleme gibi sadece belirli türdeki nokta mutasyonları değil herhangi bir türdeki nokta mutasyonu düzeltmek için kullanılabiliyor.

Biyoloji

2017’de Madagaskar’da keşfettiği yeni çekirge türleri ile tanınan, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Zooloji Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi olan Prof. Dr. Mustafa Ünal ile araştırmaları üzerine bir söyleşi gerçekleştirdik.

Biyoloji

DNA yani deoksiribonükleik asit bütün canlı organizmaların hücrelerinde bulunan ve canlının tüm genetik özelliklerini taşıyan moleküldür. DNA ikili sarmal yapıdadır. Yani DNA’nın yapısında birbirine dolanmış şekilde iki zincir bulunur.

Biyoloji

Yıldız Teknik Üniversitesi IEEE Öğrenci Kulübü tarafından düzenlenen 7. BioForm etkinliği, 27-29 Kasım tarihleri arasında Yıldız Teknik Üniversitesi Davutpaşa Kampüsü Elektrik-Elektronik Fakültesi Konferans Salonu’nda gerçekleştiriliyor.