Skip to content Skip to navigation

TÜRKSAT 6A Uydusunun İtki Motorları İşlevsel Testten Başarıyla Geçti

Banu Çiçek Aydın
20/08/2018 - 10:00

TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü’nde (TÜBİTAK UZAY) üretim ve test süreçleri devam eden Hall Etkili İtki Motoru Geliştirme Altyapı Projesi (HALE) yerli telekomünikasyon ve yer gözlem uydularının itki sistemi ihtiyacını karşılayacak. Örneğin proje yöneticiliğini TÜBİTAK UZAY’ın yaptığı TÜRKSAT 6A milli haberleşme uydusunda HALE projesi ürünü olan itki sistemi kullanılacak.

TÜBİTAK UZAY elektrikli itki sistemlerinin tasarımı, üretimi ve testleri için ihtiyaç duyulan bütün teknik altyapıya sahip. İtki motorunun yeterlilik testleri kapsamında işlevsel ve performans testleri geçen ay TÜBİTAK UZAY’daki test laboratuvarında gerçekleştirildi. Test sürecinde itki motorunun çalışması esnasındaki performansını belirlemek amacıyla itki ve kuyruk gazı (plume) dağılımı ölçümleri yapıldı.

İtki motorunun işlevsel test sırasında çekilen görüntüleri

İtki motorunun 70 milinewton (mN) itki üretmesi amaçlanıyordu. Testler sonucunda itki değeri, gereksinimi fazlasıyla karşılayacak şekilde, 80 mN olarak ölçüldü. Kuyruk gazı (plume) dağılımının ise 90 dereceden küçük olması hedefleniyordu. Bu değer ise 71 derece olarak ölçüldü.

Kuyruk gazı dağılımı motorun karşısına yerleştirilen, bir yay üzerindeki Faraday ölçüm uçlarının (probların) motor önündeki bölgeyi 180 derece taraması ile ölçülür. Kuyruk gazı dağılımı hesaplanırken motordan çıkan iyonların %90’ının bulunduğu açı değeri esas alınır.

İtki motorundan çıkan iyonlar yüksek hızlı ve enerjili olduğundan uydudaki ekipmanlara (örneğin güneş panellerine) zarar verebilir, uydunun işlevlerini ve yer ile uydu arasındaki iletişimi bozabilir. Bu nedenle kuyruk gazı dağılımı belirli bir değerin altında olmalıdır.

HALE Laboratuvarı

Titreşim Testi

İtki motorunun yeterlilik testlerine 1 Ağustos 2018 tarihinde gerçekleştirilen titreşim testleri ile devam edildi. Titreşim testi sırasında itki motoru titreşim tablası üzerine yerleştirildi ve bu tabla sırasıyla x, y ve z eksenlerinde hareket ettirildi.

İtki motorunun titreşim testi sırasında çekilen görüntüleri

Test sonucunda itki motorunda herhangi bir yapısal değişim olup olmadığı incelendi ve itki motorunun titreşim testlerinden başarıyla geçtiği belirlendi.

x, y ve z eksenlerinde gerçekleştirilen titreşim testi

Titreşim testlerinden sonra işlevsel testler tekrarlanarak itki motorunun performansında herhangi bir sorun olmadığı belirlendi.

Uydular fırlatma sırasında şiddetli titreşime maruz kalır. Bu nedenle yerde gerçekleştirilen testlerde, uydu bileşenlerinin fırlatma sırasında ve uzayda görev yaparken maruz kalabilecekleri titreşime karşı dayanıklılıkları ölçülür. Titreşim testleri sırasında uydu bileşenlerine fırlatma sırasında maruz kalabilecekleri maksimum yükten daha fazlası uygulanır.

Isıl Vakum Döngü Testi

İtki motorunun ısıl vakum döngü testleri 6-9 Ağustos 2018 tarihlerinde gerçekleştirildi. İtki motoru vakum ortamında -40 santigrat derece ve +80 santigrat derece sıcaklık aralığında sekiz döngüye maruz bırakıldı.

Bu test sırasında itki motoru bir vakum odasına yerleştirilir. Vakum odasının içinde uzaydakine benzer koşullar (vakum, aşırı sıcak ve aşırı soğuk) oluşturulur.

Testlerden önce ve sonra gerçekleştirilen görsel inceleme ve işlevsel testlerin sonuçları karşılaştırıldı ve itki motorunda herhangi bir yapısal değişim olmadığı gözlendi. Yani itki motoru ısıl vakum döngü testinden de başarıyla geçti.

İtki motorunun ısıl vakum döngü testinden önceki fotoğrafı

İtki motorunun yeterlilik testleri kapsamında son olarak şok testi uygulanacak. Şok testinden sonra gerçekleştirilecek son işlevsel testten sonra itki motorunun yeterlilik test süreci tamamlanacak.

 

Yazar Hakkında:
Banu Çiçek Aydın
Başuzman Araştırmacı
TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü

İlgili İçerikler

Gökbilim ve Uzay

Prof. Dr. Berahitdin Albayrak hocamız geçen yıl 13 Aralık’ta gerçekleşen tren kazası sonucu aramızdan ayrılalı tam bir yıl oldu. Kim olursa olsun bir insanın hayatını kaybetmesi, sevenleri ve ailesi için büyük bir üzüntü kaynağıdır. Ancak bir bilim insanının hayatını kaybetmesi, o kişinin ilgilendiği bilim dalına yapacağı katkılar göz önünde bulundurulduğunda, bilim dünyası için de büyük bir kayıptır.

Gökbilim ve Uzay

Hulk çizgi romanında bilim insanı Dr. Bruce Banner laboratuvarda deneyler yaparken bir kaza geçirir ve gama ışınlarına maruz kalan DNA’ları mutasyona uğrar. Bu yüzden Dr. Banner artık her sinirlendiğinde Hulk adı verilen yeşil bir deve dönüşür.

Gökbilim ve Uzay

Ay’a giden astronotların Ay’a ulaşması yaklaşık üç gün sürmüştü. İnsanların uzaydaki bir sonraki hedefi Mars. Mars’ın ötesindeki gökcisimlerine örneğin Güneş Sistemi’ndeki diğer gezegenlere ya da Güneş Sistemi’nin dışındaki yıldızlara ulaşmak ise çok daha uzun sürecek.

Gökbilim ve Uzay

Türkiye'nin ilk uzay radyasyonu test altyapısı olma özelliği taşıyan ODTÜ Saçılmalı Demet Hattı’nın açılışı yapıldı. Test merkezi Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun Sarayköy Nükleer Araştırma Merkezinde kuruldu.

Gökbilim ve Uzay

Yılın son ayında gökyüzünde çıplak gözle gözleyebileceğiniz beş gezegeni de görme fırsatı bulabilirsiniz. Mars ve Merkür aralık ayında Güneş’in doğuşundan önce gökyüzünde. Ayın ilk yarısında Merkür ve Mars'ı Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı Spika ile birlikte doğu-güneydoğu ufkunun üzerinde görebilirsiniz.

Gökbilim ve Uzay

Mars ile Jüpiter’in yörüngeleri arasındaki bölgede yer alan Asteroit Kuşağı’ndaki Hygiea’ın bu dört kriterden ilk üçünü sağladığı biliniyordu. Ancak geçmişte gökcisminin şeklinin tam olarak nasıl olduğu hakkında bir fikir edinilememişti.

Gökbilim ve Uzay

Yakın zamanlarda Avrupa Güney Gözlemevi’nde (ESO) kurulu Çok Büyük Teleskop’ta (VLT) bulunan X-shooter tayfçekeri yardımıyla elde edilen tayfları analiz eden araştırmacılar, yeni oluşmuş ağır bir elementi ilk kez gözlemsel olarak tespit etti.

Gökbilim ve Uzay

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Nükleer Radyasyon Dedektörleri Uygulama ve Araştırma Merkezinde (NÜRDAM) Türk bilim insanları tarafından geliştirilen ve üretilen yerli nükleer radyasyon dedektörleri radyasyon ölçümlerin hassas ve güvenli bir şekilde yapılmasına imkân sağlayabilecek.

Gökbilim ve Uzay

Günümüzde gezegenleri, yıldızları, gökadaları, bulutsuları ve diğer gökcisimlerini gözlemlemek için gelişmiş gözlemevleri yani rasathaneler kullanılıyor. Bu rasathanelerin bazıları yeryüzünde kuruluyken bazıları uzayda görev yapıyor. 

Gökbilim ve Uzay

Satürn hiç de fotoğrafta görüldüğü gibi sakin bir yer değil. Güneş Sistemi’nin bilinen en fazla uyduya sahip gezegeni olan Satürn’ün atmosferinde devasa fırtınalar gerçekleşiyor.