Skip to content Skip to navigation

Volkanik Patlamalar Nasıl Oluşur?

Ayşenur Okatan
03/05/2019 - 17:48

Volkanik patlamalar sonucu ağaçlar, evler, tarlalar, yollar ve fabrikalar zarar görebilir. Hatta can kayıpları bile yaşanabilir. Peki tarihten bu yana birçok yeri yaşanmaz hale getiren bu doğal afet nasıl gerçekleşiyor?

Dünya farklı katmanlardan oluşur. En dışta yerkabuğu vardır. Yerkabuğunun altında manto, mantonun altında dış çekirdek yer alır. En içte ise iç çekirdek bulunur. Yeryüzünden çekirdeğe doğru gittikçe bu katmanların sıcaklığı 200°C’den 7000°C’ye kadar yükselebilir.

Dünya iç çekirdek, dış çekirdek, manto ve yerkabuğu katmanlarından oluşur.

Yerkabuğunun hemen altında yer alan manto, Dünya’nın hacimce yaklaşık %84’ünü oluşturan en geniş katmandır. Manto katmanından çekirdeğe doğru inildikçe sıcaklık 800°C’den 1200°C’ye ulaşır. Mantonun yapısında silisyum, oksijen, magnezyum, demir, alüminyum, kalsiyum gibi elementlerden oluşan çok sıcak, yoğun ve sert kayaçların yanı sıra çözünmüş gazlar ve su buharı da bulunur.

Mantodaki yerkabuğuna yakın kayaçlar, yüksek sıcaklık ve basınçtan dolayı eriyik haldedir. Eriyik kayaçlar mantonun üst katmanlarına doğru yükselir ve yukarı çıktıkça soğuyarak aşağı çöker. Mantodaki bu hareketlere konveksiyonel akım denir. Bu akımlar yerkabuğunu oluşturan levhaların iç içe geçmesine, birbirlerinden uzaklaşmasına ya da birbirlerine çarpmasına sebep olur. Bu levhaların hareketleri sonucu yerkabuğunda çatlaklar oluşur. Etrafındaki kayaçlardan daha az yoğun olan magma ise bu çatlaklardan yükselir. Yükseldikçe magmanın içindeki çözünmüş gazların oluşturduğu gaz kabarcıklar basıncı artırarak magmanın patlayarak yüzeye çıkmasına sebep olur.

 

Kaynaklar:

İlgili İçerikler

Yerbilimleri

Binlerce yıl toprak altında kaldıktan sonra gün yüzüne çıkarılan arkeolojik eserlerin yüzeylerindeki doğal aşınmalar arkeologlar ve yazıt bilimciler için eserleri incelemeyi zorlaştırabiliyor. Peki, araştırmacılar bu zorluğu aşmak için neler yapıyor, hangi yöntemleri uyguluyor?

Yerbilimleri

Princeton Üniversitesi’nde çalışan bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar yeryüzünün 660 kilometre altındaki, yukarı manto ile aşağı mantoyu birbirinden ayıran katmanda devasa “dağlar” olduğuna işaret ediyor. Wenbo Wu, Sidao Ni ve Jessica Irving tarafından yapılan araştırmanın sonuçları Science’ta yayımlandı.

Yerbilimleri

Deprem konusunda uluslararası düzeydeki üstün nitelikli çalışmalarıyla 2018 yılı TÜBİTAK Bilim Ödülü’ne layık görülen Prof. Dr. Mustafa Erdik ile deprem ve Türkiye’deki deprem çalışmalarıyla ilgili bir söyleşi gerçekleştirdik.

Yerbilimleri

Fotoğrafta gördüğünüz neredeyse dikdörtgen prizma biçimindeki beyaz yapı tamamen doğal yollarla oluşmuş bir buzdağı.

Yerbilimleri

Geçmişte  Britanya Adası’nın iki antik kıtanın çarpışması sonucunda oluştuğu düşünülürdü. Ancak Plymouth Üniversitesi’nden bir grup araştırmacının yaptığı çalışmalar Britanya Adası’nın iki değil üç antik kıtanın çarpışması sonucunda oluştuğuna işaret ediyor.

Yerbilimleri

Mavi delikler, deniz seviyesinin günümüzden daha düşük olduğu buz devirlerinde oluşmuş obruklardır. Genellikle kenarları dik, ağzı daire biçimdeki bu çukurlar deniz seviyesi yükseldikten sonra su altında kalmış.

Yerbilimleri

Colorado ve Montana üniversitelerinden bilim insanları büyük depremlerin sıklığı ile Dünya’nın dönüş hızındaki çok küçük değişimler arasında bir b

Yerbilimleri

Bilinen en eski soyut çizim Güney Afrika’daki Bolombos Mağarası’nda keşfedildi. Günümüzden 70.000 yıl öncesine tarihlendirilen aşı boyalı figür, daha önceleri bilinen en eski soyut çizimden 30.000 yıl daha eski.

Yerbilimleri

Yazar ve fotoğrafçı Anthony Murphy, İrlanda’daki Boyne Vadisi’nin yakınındaki arkeolojik bölgede binlerce yıldır gizli kalmış antik bir yapı keşfetti. Murphy, bölgeyi döner kanatlı insansız hava aracı (drone) ile görüntüledi.

Yerbilimleri

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde haziran ayında objektiflerinizi çevrenizde gördüğünüz doğal oluşumlara odaklamanızı istemiştik.