Skip to content Skip to navigation

Yapay Anılar

Dr. Mahir E. Ocak
09/10/2019 - 14:51

Anılar ve yaşam tecrübeleri sanki ayrılmaz ikililermiş gibi görünür. Ancak bir grup araştırmacı, yakın zamanlarda Nature Neuroscience’ta yayımladıkları bir makalede, beyinlerindeki sinir hücrelerini uyararak laboratuvar hayvanlarının zihninde yapay anılar oluşturmayı başardıklarını açıkladı.

Araştırmacılar, önce başlarına gelen birtakım olayları hafızalarına kaydederken laboratuvar hayvanlarının beyinlerinde meydana gelen süreçleri tespit etmiş. Daha sonra da başka hayvanların beyinlerinde aynı süreçleri yapay olarak gerçekleştirerek aslında hiç yaşamadıkları bir olayın hayvanların hafızalarında kaydedilmesini sağlamışlar. Deneyler hayvanların bu yapay anıları doğal anılardan ayırt edemediklerini, benzer bir olayla karşılaştıklarında bu yapay tecrübelerinden aldıkları derse uygun biçimde davrandıklarını gösteriyor.

Deneylerin ilk aşamasında laboratuvar farelerinin bulunduğu hazneye bir ucundan çiçek kokusu, diğer ucundan da kimyon kokusu verilmiş. Daha sonra çiçek kokusu olan kısmın zeminine elektrik akımı verilerek hayvanların çiçek kokusu ve elektrik şokunu birbiriyle ilişkilendirmeleri, bu kokuyu duydukları zaman haznenin kimyon kokulu diğer ucuna gitmeleri gerektiğini öğrenmeleri sağlanmış. Çiçek kokusu asetofenon, kimyon kokusuysa karvon olarak adlandırılan kimyasal maddelerden geliyor.

Araştırmacılar çiçek kokusunun kaynağı olan asetofenonun, belirli bir türdeki koku alma sinir hücresindeki bir reseptörü uyardığını tespit etmişler. Daha sonra optogenetik olarak adlandırılan, beyindeki sinir hücrelerinin ışıkla uyarıldığı bir yöntemi kullanarak başka hayvanların beyinlerinde asetofenona duyarlı sinir hücrelerini uyarmışlar. Aynı anda hayvanların ayaklarına elektrik şoku vererek hayvanların çiçek kokusuyla elektrik şokunu birbiriyle ilişkilendirmelerini sağlamışlar. Daha sonraları yapılan testler hayvanların çiçek kokusundan kaçındıklarını göstermiş. İlk aşamada elde edilen bu sonuçlar, hayvanların çiçek kokusuyla elektrik şokunu birbiriyle ilişkilendirmek için, çiçek kokusunu gerçekten de algılamaları gerekmediğini sadece bu algıyla ilgili sinirlerin uyarılmasının da yeterli olduğunu gösteriyor. Ancak fareler gerçekten de elektrik şokuna maruz kaldıkları için hafızalarına kaydedilen bu anıların tam olarak yapay olduğu söylenemez.

Geçmişte yapılan çalışmalar, farelerin ayaklarına uygulanan elektrik şokunun beyinlerinin ön tavan bölgesindeki (VTA) sinirleri etkinleştirdiğini göstermişti. Araştırmacılar da tam anlamıyla yapay bir anı oluşturmak için bu bilgiden yararlanmışlar. Deneylerin ikinci aşamasında, farelerin VTA’sındaki sinirler ve koku alma sinirleri ışıkla uyarılarak hayvanların zihninde tamamen yapay bir anı oluşturulmuş. Daha sonraları yapılan testlerde farelerin bu anıyı hatırladıkları, gerçek bir çiçek kokusuyla karşılaştıklarında elektrik şokuna maruz kalmamak için ortamdan uzaklaştıkları görülmüş.

Elde edilen sonuçlar hafızanın nasıl oluştuğunun daha iyi anlaşılmasına yardımcı oluyor. Gelecekte bir gün bu ve benzeri çalışmalardan yararlanarak Alzheimer gibi hastalıklar için tedaviler geliştirmek mümkün olabilir.

 

İlgili İçerikler

Beyin ve Sinir Bilim

Sevgili gençler, Önce kasım ayında sorduğumuz problemin çözümüyle başlayalım.

Beyin ve Sinir Bilim

San Francisco’daki Kaliforniya Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacı, insanların hiçbir sağlık sorunu yaşamadan az uykuyla yetinebilmesini sağlayan bir genetik mutasyon keşfetti.

Beyin ve Sinir Bilim

Heyecanlandığımızda ya da kaygılandığımızda beynimizdeki amigdala bölgesi, tıpkı bir tehlike ile karşılaştığımızdakine benzer şekilde, stres-heyecan sistemi olarak da bilinen sempatik sinir sistemini etkinleştirir ve adrenalin salgılamaya başlar.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ekim 2019 probleminin çözümüne ve Kasım 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Beynimiz hiç mola vermez, sürekli çalışır. Hayati fonksiyonları düzenler, çevreden algılanan uyarıları değerlendirir ve bilişsel becerilerden sorumludur. Beynimizde farklı işlevler için farklı sinir hücreleri vardır. Hafıza da özel bir grup sinir hücresinin yeniden etkinleşmesiyle oluşur. Peki, bu özel sinir hücrelerini diğerlerinden ayıran nedir?

Beyin ve Sinir Bilim

Bazı resim ya da fotoğraflara baktığımızda onları aslında olduklarından farklı şekilde algılarız. Görsel yanılsama ya da optik illüzyon adı verilen bu olay ışık, objenin rengi ve deseni gibi faktörlerin etkisiyle ortaya çıkar. Yani bir anlamda beynimiz kandırılır.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Eylül 2019 probleminin çözümüne ve Ekim 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Ağustos 2019 probleminin çözümüne ve Eylül 2019 problemine yer veriyoruz. 

Beyin ve Sinir Bilim

1999’da vizyona giren Matrix filminde ana karakter Neo, Headjack olarak isimlendirilen bir beyin-bilgisayar arayüzü sayesinde Matrix dünyasına girebiliyordu. Neo’nun kafatasının arkasında yer alan bağlantı girişi sayesinde bu cihaz binlerce küçük bağlantı boyunca beynin derinliklerine ulaşabiliyordu. Headjack bilgisayarlara bağlanıyor ve bu şekilde insanlar bir sanal gerçeklik dünyası olan Matrix'e giriş yapabiliyordu.

Beyin ve Sinir Bilim

Satranç köşesinde bu ay Temmuz 2019 probleminin çözümüne ve Ağustos 2019 problemine yer veriyoruz.