Skip to content Skip to navigation

Yıldırımlar Yeni İzotoplar Üretiyor

Dr. Mahir E. Ocak
15/12/2017 - 11:55

Dünya’nın etrafında dönen teleskoplar gezegenimizden yayılan gama ışınlarını 1990’lardan beri defalarca algıladı. Geçmişte bu ışınların kaynağının atmosferde meydana gelen fiziksel süreçler olduğu varsayılıyordu. Kyoto Üniversitesi’nde çalışan bir grup Japon araştırmacı yakın zamanlarda bu varsayımı test etti. Sonuçlar, yıldırımların atmosferde pozitronların ve karbon-14 izotoplarının oluşmasına yol açtığını ve bu sırada gama ışınları da yayıldığını öne süren bir kuramı destekliyor. Dr. T. Enoto ve arkadaşlarının yaptığı araştırmanın sonuçları Nature’da yayımlandı.

Kashiwazaki-Kariwa nükleer santralinin yakınlarına gama ışını dedektörleri kuran araştırmacılar 6 Şubat’ta sıradışı bir gözlem yapmışlar. Art arda meydana gelen iki yıldırım sırasında önce yaklaşık bir milisaniye, sonra yaklaşık yarım saniye ve daha sonra da yaklaşık bir dakika süren üç ayrı gama ışını parlaması tespit edilmiş. Analizler, son parlamaya çok büyük olasılıkla çevredeki elektronlarla etkileşerek yok olan pozitronların (elektronların antiparçacıklarının) sebep olduğunu söylüyor.

Art arda yaşanan üç gama ışını parlamasının yaklaşık on yıl önce Rus fizikçi Leonid Babich tarafından öne sürülmüş bir kuramı desteklediği belirtiliyor. Bu kurama göre yıldırımlar bazı elektronların ışık hızına çok yakın hızlara kadar ivmelenmelerine sebep oluyor ve gama ışınları yayılıyor (birinci sinyal). Bu gama ışınları çevredeki azot atomlarının çekirdeklerinden nötronlar koparıyor. Bu nötronların büyük çoğunluğu bir süre çevredeki atomlarla çarpıştıktan sonra yeniden azot çekirdekleri tarafından soğuruluyor ve uyarılan azot atomları gama ışıması yapıyorlar (ikinci sinyal). Nötron kaybederek kararsızlaşan azot çekirdekleri de yaklaşık bir dakika içinde pozitron yayarak (ters beta ışıması yaparak) karbon-13 atomlarına dönüşüyor. Çevreye yayılan pozitronlar kısa süre içinde elektronlarla birleşerek yok olurken gama ışınları ortaya çıkıyor (üçüncü sinyal). Ayrıca Babich’ın yaptığı tahminlere göre yayılan nötronların tamamı soğurulmuyor. Bir kısmı azot atomlarının karbon-14 atomlarına dönüşümünü de tetikliyor.

İlgili İçerikler

Fizik

Bu etkinliğimizde maliyeti uygun malzemelerden güneş enerjisi ile çalışan bir yel değirmeni düzeneği tasarlayarak enerji dönüşümünü gözlemleyeceğiz.

Fizik

Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü ve Zürih Üniversitesinde çalışan bir grup araştırmacı, aşırı derecede düşük sıcaklıklara soğutulduğunda bile suyun donmasını engelleyen bir yöntem geliştirdi. 

Fizik

Nano ölçekteki malzemelerin özelliklerinin anlaşılması için gerçekleştirdiği uluslararası düzeyde üstün nitelikli çalışmalarıyla 2018 yılı TÜBİTAK Teşvik Ödülü’ne layık görülen Doç. Dr. Hasan Şahin ile bir söyleşi gerçekleştirdik.

Fizik

Gözümüz karanlık veya aydınlık ortamlarda, nesnelerin çok uzakta ya da çok yakında olduğu durumlarda net görüntüler oluşturabiliyor. Etkileyici fotoğraflar çekebilmek içinse fotoğraf makinesinde doğru ayarların yapılması gerekiyor. Gelin, görüntü oluşturma özelliğine sahip olan insan gözü ile fotoğraf makinesini karşılaştıralım.

Fizik

İletken, yüksüz iki levhanın birbirine paralel biçimde boşlukta konumlandırıldığını düşünelim. Klasik elektromanyetik kuram levhalara net bir elektriksel kuvvet etki etmeyeceğini söyler. Ancak gerçekte durum çok daha farklıdır. 

Fizik

Günümüzde sıcaklığı ölçmek hayli kolay. Peki, geçmişte insanlar sıcaklığı nasıl tanımlamıştı ve sıcaklığı nasıl ölçmüşlerdi? Gelin, termometrenin tarihî yolculuğuna birlikte göz atalım.

Fizik

Deneyler köşesinin yeni etkinliğinde, nişasta ve su kullanarak hazırladığımız oobleck ile üzerine kuvvet uygulandığında akışkanlığı değişen yani bazen sıvı bazen de katı gibi davranan maddelerin özelliklerini inceliyoruz.

Fizik

Bir önceki yazımızda kuantum bilgisayarlardan bahsetmiştik. Bu yazımızda ise kuatum bilgisayarlarda bilginin kodlandığı ve işlendiği temel birimler olan kübitlere değineceğiz.

Fizik

Yüzeylerine gelen güneş ışığını elektrik enerjisine dönüştüren düzeneklere güneş gözesi adı verilir. Işık enerjisini elektrik enerjisine, elektrik enerjisini de hareket enerjisine dönüştüreceğimiz bir etkinlik ile güneş gözelerinin verimliliğini ölçmeye çalışacağız.

Fizik

Bilim Genç Fotoğraflar köşesinde şubat ayında objektiflerinizi etrafınızda gerçekleşen değişime ve çevrenizdeki harekete odaklamanızı istemiştik. Oylamalar sonucunda şubat ayının en beğenilen fotoğrafı Ahmet Utkan Ünal’a ait "An"ı Durdurmak oldu.