Dünya ve Yaşam
Dr. Mahir E. Ocak
09/06/2020 - 13:59

Ağrıyı Dindiren Beyin Bölgesi

Bir grup araştırmacı, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde hayvanların beyninde ağrı algısını kontrol eden bir bölge keşfetti. 

Bir grup araştırmacı, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde hayvanların beyninde ağrı algısını kontrol eden bir bölge keşfetti. Üstelik bu bölge ağrıyı tetiklemiyor, dindiriyor. Daha da ilginç olanı, keşfedilen bölgenin olumsuz duygularla ilişkili olduğu bilinen amigdalanın içinde yer alması.

Araştırmaya imza atan ekibin üyelerinden Dr. Fan Wang, bilim insanları arasında insan beyninde acıyı dindiren bir merkez olduğuna dair yaygın bir kanı olduğunu ancak bu merkezin nerede olduğunun bilinmediğini söylüyor.

Geçmişte yapılan bilimsel çalışmalarda ağrıyı tetikleyen beyin bölgelerine odaklanılmıştı. Ancak beyinde ağrıyı tetikleyen tek bir değil pek çok bölge vardır. Bu bölgelerin herhangi birisinin etkisizleştirilmesi ağrının ortaya çıkmasını engellemek için yeterli değildir, tamamının etkisizleştirilmesi gerekir. Farelerin beyninde keşfedilen bölgenin en önemli özelliği ise tek başına ağrıyı dindirebilmesi. Amigdalanın merkezinde yer alan bu bölgeye CeAga adı verildi.

data-cke-saved-src=https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/ekran_resmi_2020-06-09_13.52.26.png

Araştırmacılar, ağrıyı dindirmek için kullanılan anestezi ilaçlarının amigdalanın merkezindeki bir bölgeyi uyardığını keşfetmişler. Üstelik deneyler, bu bölgenin beynin çok farklı bölgeleriyle iletişim hâlinde olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, farelere acı hissine sebep olan ufak uyarılar verip beyinde hangi nöronların etkinleştiğini takip ettiklerinde, ağrıyla ilgili olduğu bilinen en az 16 beyin bölgesinin amigdaladaki merkezden engelleyici sinyaller aldığını gözlemlemişler. Dr. Wang, farelerin beynindeki amigdalanın insanlardakiyle karşılaştırıldığında görece daha büyük olduğunu, ancak insanların beyninde de benzer işleve sahip bir bölge bulunmadığını düşünmek için bir sebep olmadığını belirtiyor.

Araştırmacılar, optogenetik olarak adlandırılan, sinir hücrelerinin ışıkla uyarıldığı yöntemleri kullanarak yaptıkları deneylerde, CeAga bölgesi uyarılan farelerin “kendilerine bakmak” için sergiledikleri davranışları tamamen bıraktıklarını keşfetmişler. Örneğin kendilerini rahatsız hissettikleri için patilerini yalayan ya da yüzlerini kaşıyan fareler, CeAga bölgeleri uyarıldığında, kendilerini daha iyi hissetmeye başladıkları için anında patilerini yalamayı ve yüzlerini kaşımayı bırakıyor. Uyarı ortadan kaldırıldığındaysa yeniden patilerini yalamaya ve yüzlerini kaşımaya başlıyorlar.

Araştırmacılar gelecekte ağrıyı dindirmek için amigdaladaki ağrı merkezini uyaran ilaçlar geliştirmeyi planlıyorlar. Araştırma ile ilgili detaylı bilgiye Nature Neuroscience’ta yayımlanan makaleden ulaşabilirsiniz.

Dünya ve Yaşam

Beş yıl önce bugün nerede olduğunuzu, ne yaptığınızı, ne yediğinizi veya ne giydiğinizi hatırlıyor musunuz?

Sinir hücreleri sadece elektriksel ve kimyasal uyaranlara değil aynı zamanda basınç, titreşim gibi mekanik uyaranlara da tepki verir. Örneğin dokunma ve duyma, duyuların nöronların mekanik etkenlere tepki vermesinin sonucu gerçekleşir.